Mỗi ngày tôi nhận email, tin nhắn Facebook và điện thoại khá nhiều từ bạn đọc và học viên, đến từ cả 3 miền Bắc – Trung – Nam. Tôi nhờ vậy cũng biết thêm nhiều người.

Cái nào tiện thì tôi trả lời. Nếu không tiện, tôi hẹn tại lớp nếu có thể. Hễ là lớp học, hoặc trong hoàn cảnh học tập nghiêm túc thì sẽ dễ dàng truyền đạt [phần nhiều] suy nghĩ. Các bạn biết đấy, hoàn cảnh rất quan trọng. Không có hoàn cảnh cụ thể và phù hợp thì không thể nói nhiều được.

Thậm chí một số người gọi điện cho tôi rất hào hứng về việc tranh luận và phản biện những bài viết của tôi. Có tinh thần vậy là rất tốt. Tôi rất trân trọng nhưng không thể nói nhiều, và thật sự không có gì để nói vì lý do nêu trên.

Nhân tiện, nói một chút về chữ “tranh luận”.

Điều kiện cơ bản của “tranh luận” là các bên phải có nền tảng kiến thức và kinh nghiệm rất sâu sắc và vững vàng. Nói theo “kểu bình dân”, hai bên phải “ngang ngữa” thì mới có thể tạm gọi là “tranh luận”. Mức độ và trình độ nhận thức và năng lực khác nhau thì việc tranh luận là vô nghĩa. Và thật chất, “tranh luận”, chủ yếu là việc “làm cho có làm” để “giết thời gian”.

Khi đi học, hai đứa bạn phải rất giỏi, trình độ “ngang ngữa” thì may ra,chuyện học mới cái mà tranh luận cho vui. Ngoài ra, trình độ chênh lệch [lớn] thì không có gì để nói. Lúc này càng sự hướng dẫn nhiều hơn.

Tôi lấy ví dụ tương tự. Trong một công ty, nhân viên trao đổi với sếp với tinh thần giải quyết công việc, học hỏi và nâng cao năng lực bản thân là chính. Giữa nhân viên và sếp không có gì để tranh luận vì trình độ và tầm cỡ là khác nhau. Nếu sếp và nhân viên mà phải “tranh luận” thì nên xem lại tình hình công ty và xem lại vị thế của hai người.

Có thể ví von “tranh luận” cũng giống như thi đấu thể thao. Ví dụ như bóng đá, tuyển Pháp vừa vô địch World Cup 2018 đá với tuyển Việt Nam [nếu có thể xảy ra] thì đó là màn dạo chơi, biểu diễn hoặc thậm chí “tra tấn” chứ không phải trận bóng đá đúng nghĩa.

Nhắc lại điều này: trong lĩnh vực trong khoa học xã hội, chúng ta dễ dàng đưa ra những ý kiến chủ quan, năng về định tính, của bản thân khi tranh luận. Vì sao? Vì không có tiêu chí hay bộ tiêu chuẩn gì rõ ràng và khả dĩ để đánh giá hoặc đo lường những quan điểm hay ý kiến cá nhân. Cho nên, nói mãi cũng không hết, và cũng chẳng đi tới đâu, vì ai cũng nói được, ai cũng “phịa” ra được.

Trình độ và tầng thứ khác nhau thì khó mà “tranh luận”. Tôi nghĩ, với đại chúng, điều cần thiết hơn hết là học hỏi (follow) và suy ngẫm (reflect). Chuyện này là chuyện nghiêm túc và đi vào thực chất vấn của đề. Quá ham mê “tranh luận” là mất thời gian và chẳng đi tới đâu.

Một điều cốt lõi trong triết lý của tôi đó là, việc nâng cao trình độ và năng lực bản thân là quá trình xuất phát từ bên trong của mỗi con người. Khi cần giản quyết một vấn đề hoặc đưa ra một quyết định, chúng ta cần rất nhiều nội lực từ bên trong, dựa trên tri thức đã được kết tinh thông qua cả một quá trình lâu dài. Điều này đòi hỏi sự tự trải nghiệm, quan sát, đánh giá, biện luận v.v. sâu sắc.

Nói theo ngôn ngữ của tôn giáo, mấu chốt vấn đề nằm ở “ngộ tính”.

Cuối cùng, học tiếng Anh và ngoại ngữ nói chung, vì sống trong thế giới vật chất công nghiệp nên phải viết dài dòng chứ bản chất vấn đề thật ra rất đơn giản.

Dĩ nhiên, những điều viết trên đây cũng là quan điểm cá nhân, nên cũng không có gì để trả lời thêm.