Mấy anh bạn chia sẻ cho tôi phần mềm học tiếng Anh, được quảng cáo là ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Có anh tự nói, học với người còn không học xong, ở đó mà học với máy. Tôi cũng nói vui, biết đâu học với máy tốt hơn người thì sao. Thực chất, các phần mềm hoặc ứng dụng học tiếng Anh có thể sử dụng hỗ trợ cho việc học tại lớp hoặc luyện tập cá nhân khá tốt nếu biết cách khai thác.

Tôi cho rằng, có ý chí và ý thức học tập, thì thế nào học cũng được. Động lực sẽ quyết định, có quyết tâm trước rồi tính tiếp, rồi cũng học và có kết quả tốt thôi.


Phần I

Trí thông minh nhân tạo, được dịch sát nghĩa từ cụm từ Artificial Intelligence, viết tắt là AI, là một loại trí thông minh khác với “trí thông minh tự nhiên [của con người]” (natural intelligence?!) và nó được tạo ra bởi con người (nhân tạo). Đây là một thuật ngữ thường được biết đến trong lĩnh vực công nghệ [thông tin].

Thuật ngữ này được định nghĩa và có sự phân loại khá đa dạng, thì tùy vào góc nhìn và khả năng ứng dụng trong từng lĩnh vực và từng mức độ khác nhau. Nếu hỏi vài kĩ sư công nghệ thông tin làm việc ở những bộ phận khác nhau, về khái niệm này, thì rất dễ thấy những cách hiểu khác nhau của mỗi người; về bản chất cũng không sai lệch là bao nhiêu, nhưng cách diễn đạt hoặc nhìn nhận hiển nhiên là khác.

Danh từ Intelligence được từ điển Cambridge [Learner’s] định nghĩa là the ability to learn, understand, and make judgments or have opinions that are based on reason. (tạm dịch là khả năng học, hiểu và đưa ra những đánh giá hoặc ý kiến dựa trên việc lý luận). Vậy theo các bạn, từ này nên được dịch ra là trí tuệ hay trí thông minh?

Dịch ngắn gọn, phổ biến và nghe có vẻ “sang” hơn của [cụm từ] Artificial Intelligence trong tiếng Việt là trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, ở khía cạnh ngôn từ [và ý nghĩa nội hàm trong một vài ngữ cảnh] thì trí thông minhtrí tuệ có sự khác biệt rất lớn. Các bạn có thể tìm hiểu thêm trong một số lĩnh vực tinh thần và tâm linh.

Cũng nên hiểu rằng, một số khái niệm [hoặc thuật ngữ], dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, làm sao phù hợp với văn hóa và hiểu được ngọn nguồn (truy về nguồn cội) là việc vô cùng khó khăn. Cơ bản, như tôi từng đề cập trong một số bài viết trước đây, việc định danh bất kì sự kiện hay hiện tượng gì thường chỉ mang tính tương đối, như người xưa từng nói lập ngôn là chuyện rất khó, hay như Đức Lão Tử đã dạy “Danh khả danh, phi thường danh“. Cho nên, việc làm quen và thích nghi được với sự mờ mờ ảo ảo đầy rủi ro, hiểu lầm, tin giả v.v. trong cuộc sống thường ngày cũng là một kĩ năng sinh tồn.

Cá nhân tôi cho rằng AI nên được dịch là trí thông minh nhân tạo, [tương đối] sát nghĩa với từ gốc trong tiếng Anh.


Phần II

Ứng dụng AI được cho là xu hướng thời thượng, các bạn có thể đã nghe rất nhiều quảng cáo trên truyền thông về thuật ngữ này, trong nhiều lĩnh vực, từ cái camera điện thoại tới một ứng dụng xử lý hình ảnh và âm thanh hay một phần mềm học ngoại ngữ, đều có thể sự ứng dụng AI.

Tưởng tượng vui thế này, vài hôm nữa sẽ có máy pha thức uống, cà phê, trà sữa hay trà đào, ứng dụng AI [đỉnh cao]. Khi khách bước vào quán, máy này sẽ quét toàn thân khách hàng, nhận diện (recognition) khuôn mặt, vân tay, bước chân, nhịp tim, số đo nhiều vòng v.v. và kết hợp với những dữ liệu (data), thông qua [1] nghe lén điện thoại [2] thu thập từ mạng xã hội, như Facebook hay Instagram [3] lấy từ các công cụ tìm kiếm như Google hay Bing, và [4] xem trộm cookie máy tính (PC) hay thiết bị thông minh như smartphone, tablet hay smartwatch v.v., sau đó tổng hợp và phân tích kho dữ liệu khổng lồ (big data) này bằng hàng loạt các kỹ thuật trong công nghệ thông tin, thì sẽ biết được gần như mọi thứ về khách hàng, bao gồm sở thích cá nhân, thói quen ăn uống, tâm trạng hiện tại v.v. và từ đó máy pha AI này sẽ đề xuất thức uống hoặc tự động pha chế ra thức uống phù hợp, dâng tận tay khách hàng. Rủi ro ở đây là trong trường hợp máy tự động pha chế xong thì khách hàng có khi đã thích một món khác, do một suy nghĩ bất chợt nào đấy. Con người thay đổi rất bất ngờ, nhất là hội chị em và những người bạn.

Một cái máy pha thức uống như trên có thể được tạm gọi là máy có trí thông minh ở mức độ bình thường, và thật ra, bản chất chẳng khác gì so với việc lập trình logic.

Khi nào chiếc máy này có thể làm thêm vài việc như [1] tự “sáng tạo” thêm công thức mới trong thời gian chờ khách, [2] âm thầm giảm bớt 50% lượng đường trong ly khi biết khách hàng đang có khả năng bị rối loạn chuyển hóa đường [mà chính bản thân họ cũng chưa hề hay biết], hoặc [3] tự động tăng 30% lượng đường khi biết khách hàng sắp tham gia một trò chơi vận động chân tay, thì nó mới có thể được xem là loại máy có trí thông minh thực sự hiệu quả, hơn hẳn và có thể thay thế những nhân viên chỉ biết đứng nghe khách gọi món và tính tiền.

Khi nói sâu về trí thông minh, ở mức độ cao nhất định, thì các bạn sẽ dễ dàng nhận ra rằng, chúng ta, trong rất nhiều trường hợp, làm việc hoặc học tập nhưng không thực sự thông minh hoặc mức độ tư duy rất thấp.

Đứng ở góc nhìn ngôn từ và có một chút kiến thức về công nghệ [thông tin] thì tôi hiểu trí thông minh nhân tạo là như thế. Hiện tại, truyền thông nói rằng nhiều lĩnh vực đã ứng dụng trí thông minh nhân tạo, tôi nghĩ là chỉ ứng dụng mới ở mức độ sơ khai, không thông minh lắm đâu, và thậm chí có phần [cố ý] hiểu sai hay [vô tình] hiểu nhầm về chính khái khái niệm này.

Nhiều cỗ máy có AI hiện tại vẽ được tranh như họa sĩ chuyên nghiệp, vẽ ra khuôn mặt người không khác gì ảnh chụp, hay viết được cả tiểu thuyết. Những cỗ máy này làm việc với hiệu suất [định lượng] hơn hẳn con người. Các bạn cứ tưởng tượng, một cỗ máy có thể học từ hàng trăm ngàn quyển tiểu thuyết để viết ra một quyển tiểu thuyết mới mà trong 100 người đọc, thì cũng phải có chí ít chục người khen hay. Vài chục năm nữa, không chừng giải Nobel văn chương có khi trao cho cả robot AI.

Một vài công ty công nghệ hàng đầu đã chế tạo ra những cổ máy siêu thông minh, để thực hiện những công việc rất tinh vi, lượng lý dữ liệu lớn khủng hiếp, hàng petabyte. Thực sự thì với đầy đủ dữ liệu, máy móc có thể giúp nhà cái dự báo được đội bóng nào sẽ vô địch Worldcup (và ra tay can thiệp khi cần) hoặc bao nhiêu năm nữa thì sẽ có một Leonardo da Vinci và ông sinh ở đâu; tính xem khi nào thì sẽ có cuộc đại khủng hoảng kinh tế tiếp theo và nước nào bị ảnh hưởng nhất, có xảy ra chiến tranh hay không. Thậm chí, có thể sẽ xuất hiện một lãnh tụ tôn giáo AI trong tương lai. Những điều này, nghe có vẻ rất viễn tưởng, tôi nghe một anh bạn đang làm nghiên cứu sau sinh tiến sĩ (post-docs) về công nghệ tại Anh chia sẻ, rất lý thú.


Phần III

Khoa học [thần kinh] Tây phương [hiện đại] nói rằng bộ não con người có cả trăm tỷ tế bào thần kinh được kết nối với nhau và vận hàng cực kì phức tạp; một số người khác còn xem [bộ não] con người chính là một tiểu vũ trụ. Bộ vi xử lý máy tính hiện tại mới dừng ở cấp độ nguyên tử, trong khi còn rất nhiều hạt vi tiểu khác, nhỏ hơn nguyên tử rất nhiều; tương tự với việc tôi từng đề cập trong những bài viết trước, có quan điểm cho rằng, y học hiện đại chỉ mới nghiên cứu ở cấp tế bào, và có chút thành tựu, còn những cấp độ thấp hơn, vi tiểu hơn tế bào thì vẫn chưa nghiên cứu được gì nhiều; những kết luận y khoa hiện tại đều dựa trên nền tảng kiến thức hiện tại và cũng chỉ có giá trị tương đối ở hiện tại mà thôi.

Nếu đúng [bộ não] con người là một tiểu vũ trụ, thì việc chế tạo ra những cỗ máy đạt [gần] tới trình độ [tương đối] cao trong lĩnh vực trí thông minh nhân tạo thực sự là chuyện ở tương lai rất xa. Không chừng, đến hết thế hệ của chúng ta, cũng chưa chắc thấy được những cỗ máy có trí thông minh đúng nghĩa, được sử dụng trong thực tế đúng tên gọi trí thông minh nhân tạo.

Còn mức độ TRÍ TUỆ nhân tạo là chuyện, hiện tại, đừng nghĩ tới làm gì.

Như ban đầu tôi đề cập, từ cái camera điện thoại tới một ứng dụng xử lý hình ảnh và âm thanh, hay một phần mềm học ngoại ngữ ứng dụng AI, chỉ là một cách nói “đại trà hóa” công nghệ. Nó là cách nói thời thượng, cường điệu trên truyền thông, thật ra hoàn toàn không có giá trị thực chất. So với trước đây, những thứ này có thể thông minh hơn một chút, nhiều tính năng hơn một chút, do được xây dựng trên cơ sở dữ liệu tốt và lập trình tối ưu hơn, chỉ thế thôi.

Sử dụng và khai thác thế nào, đến mức nào là tùy thuộc vào khả năng của mỗi người dùng, không có bất kì tiêu chuẩn chung hay giá trị tuyệt đối ưu việt gì cả. Trong rất nhiều lĩnh vực khác, thông tin trên truyền thông rất hỗn độn, pha tạp, dẫn tới nhiều sai lệch, dẫn đến những sự hiểu sai lệch vấn đề, không nhìn ra bản chất thực sự.

Quan điểm cá nhân của tôi là, ở thời điểm hiện tại, việc học tập đúng nghĩa được quyết định bởi ý chí và quyết tâm của bản thân người học; và khi đến trường, được hướng dẫn bởi đội ngũ giảng viên giỏi, đúng chuẩn. Hai yếu tố này mới chính là nền tảng cho quá trình học, chưa [và cũng không] cần lệ thuộc vào máy móc hay công nghệ gì cả.


Tham khảo bài viết