Khi học, bộ não thường chỉ thật sự “thụ đắc” (acquire) kiến thức và kĩ năng khi nó “được/bị” kích thích (motivate).

Khi mới học tiếng Anh, học được vài từ đầu tiên trong đời, bạn nhớ mãi, vì lúc đó bạn có sự hứng thú đặc biệt, bạn không cảm nhận được điều này đâu, đó là loại hứng thú, động lực rất tự nhiên. Nhưng càng về sau, sự hứng thú, động lực hết từ từ, bạn học chậm lại. Không phải dở, chỉ là hết hứng thú, giảm động lực, học không được.

Trong lĩnh vực giảng dạy, người ta hay nói rằng giờ học phải vui để kích thích học viên. Hiểu vậy là hiểu mang tính “thị trường”, phù hợp thị hiếu, gây hứng thú để người khác dễ học. Hứng thú hay động lực học từ bên ngoài (extrinsic motivation) như vậy không bền vững, chỉ mang tính đối phó tạm thời.

Mấu chốt của vấn đề là học viên phải tự tạo động lực cho bản thân (intrinsic motivation) và tự kích thích cho bộ não. Chính bạn tạo ra mọi thứ chứ không được nhờ vào những thứ từ bên ngài.

Cho nên, nghe có vẻ nghịch lý, nhưng nói cụ thể như vầy, một quyển sách được giải thích cặn kẽ và rõ ràng quá mức là một quyển sách kém về mặt kích thích tư duy vì nó vô tình triệt tiêu khả năng tư duy. Cái học cao nhất là học ngoài trang sách.

Trong việc học tập thông thường, một quyển sách quá “hoàn hảo” sẽ định hướng tư duy của người đọc. Bạn đọc, và bạn đồng ý theo sách. Vậy thì bộ não mặc định: “tôi không cần hoạt động nữa, vì tôi hiểu hết rồi”. Hậu quả dễ nhất là, học nhiều năm, nhưng nhiều năm não không được kích thích, nhớ lõm bõm, hiểu hời hợt và không áp dụng được.

Sách phải có kiến thức cốt lõi, nhưng quan trọng hơn, sách phải tạo điều kiện cho người học kích thích não bộ, người học phải suy nghĩ. “chỗ này là sao ta? Chỗ nào sao kì vậy? Sao tác giả không ghi rõ ra luôn đi? Như đã nói ở trên, cái học cao nhất là học được những thứ ngoài trang sách.

Cụ thể trong việc học từ vựng, nếu mỗi lần nhìn vào từ đó, bạn đều thấy phiên âm thì bộ não bị triệt tiêu khả năng kích thích lần thứ nhất. Có ghi nghĩa kế bên, triệt tiêu khả năng kích thích não lần thứ hai. Vậy thì còn gì nữa đâu. Giỏi lắm là tạm nhớ từ, nhưng sẽ khó mà gợi nhớ hoặc sử dụng được. Sai lầm từ cái tưởng chừng như rất hoàn hảo.

Cho nên, lên kế hoạch học nghiêm chỉnh, mỗi ngày đều cố “xem tới xem lui”. Mỗi lần xem, đảm bảo nhìn vào là phải suy nghĩ. Không nhớ phiên âm thì tìm cuốn sổ tay mà xem lại, không biết nghĩa thì xem lại, thậm chí tra lại.

Việc học hành nếu quá dễ dàng và tiện lợi thì không có lợi ích gì cả vì bạn chẳng học được gì, cũng không vận dụng được gì.

Cách đây mấy trăm năm, sĩ phu thời xưa học chữ Hán, có ghi phiên âm không? có ghi nghĩa không? Có ghi chú kế bên không? Mỗi lần đọc, là một lần làm lại từ đầu, là mỗi lần bộ não phải tư duy, phải nghĩ. Như thế mới đắc thụ được, mới thành tài được.

Cái sự học cao nhất là sự học đơn giản nhất.


Lão Tử dạy

  • Vi học nhật ích, vi Đạo nhật tổn/ Tổn chi hựu tổn, dĩ chí ư vô vi

tạm dịch

  • Học nhiều càng lắm rườm rà/ Càng gần Đạo cả càng ra đơn thuần
  • Giản phân rồi lại giản phân/ Tần phiền rũ sạch còn thuần vô vi.

Sư phụ Lý giảng rằng: “Đại đạo là giản dị nhất.”


LƯU Ý: Tất cả các bài viết của thầy La Thành Triết chỉ phản ánh quan điểm cá nhân, không mang tính khoa học và không phục vụ mục đích thương mại. Thầy không khuyến khích sự sao chép, đăng tải hoặc chia sẻ ra cộng đồng dưới bất kì hình thức nào.