#110 – TIÊU CHÍ CHẤM BÀI NÓI

Có em học viên hôm trước hỏi tôi về việc dùng thành ngữ (idiom) khi nói tiếng Anh lúc giao tiếp và dùng trong bài thi. Với em đó, tôi đã trả lời riêng. Còn nói chung ở đây là, khi giao tiếp, điều cốt yếu truyền được thông điệp của mình để đạt được mục đích giao tiếp. Có nhiều lý do và hoàn cảnh khiến chúng ta “mở miệng” giao tiếp và đối tượng giao tiếp cũng khác nhau. Cho nên, nói như thế nào, [dùng thành ngữ ra sao, ở mức độ nào] thì mỗi người tự quyết định.

Trong phần thi nói IELTS™, từ “band 7” trở lên, trong “band descriptor” đều có nhắc đến tiêu chí “idiomatic” (idiomatic vocabulay & idiomatic language). Vậy thí sinh phải nói cho có thành ngữ thì điểm mới trên 7? Thật ra, ghi công khai vậy mà không phải như vậy!

Nhìn sâu hơn ở gốc độ ngôn ngữ học, cụm “idiomatic language” cũng khó mà định nghĩa và công nhận thống nhất. Nói về nói chắc phải làm một cái luận văn hoặc thậm chí viết vài cuốn sách chuyên khảo, vì “idiom” hiểu hẹp khác, hiểu rộng lại rất khác.

Bản thân tôi, xem đây là một tiêu chí không rõ ràng, thậm chí là phi thực tế của phần thi nói IELTS™. Trong thực tế đời sống, các bạn học viên cứ thử dùng thành ngữ [và từ hiếm – “less common words”] khi nói chuyện hàng ngày hoặc cả trong học tập, thuyết trình xem hiệu quả giao tiếp như thế nào!?

So sánh với phần thi nói trong bài thi TOEFL® iBTPTE Academic thì thấy các bài thi này không yêu cầu yếu tố “idiomatic language” như bài thi IELTS™. Tôi xem đây là điểm thực tế của những bài thi này so với IELTS™. (Xem bảng bên dưới)Trong tương lai, bài thi IELTS™ chắc chắn sẽ có vài đợt “revise” để linh hoạt và thực tế hơn cho người học, bỏ bớt tính “bảo thủ Anh quốc” ra khỏi nó. [Cá nhân tôi cho rằng, bảo thủ là một trong những “cá tính” của văn hóa Anh, được thể hiện rất sâu đậm trong lĩnh vực giáo dục.]

Nhưng, dù sao thì bây giờ cũng phải thi IELTS™. Chúng ta phải “đối phó” thế nào đây? Cá nhân tôi không quan tâm và cũng không dạy các bạn học viên nhiều về thành ngữ. Vẫn không có vấn đề gì.

Nếu muốn 1 lời khuyên chung, tôi muốn nói rằng, nếu các bạn ráng học, và nhâm nhe đưa bằng được thành ngữ [một cách hợp lý] vào bài nói thì rất tốt, nhưng sẽ cực khổ lắm, mất nhiều thời gian học tập. Cân nhắc xem có đáng hay không. Mà thật ra, “idiomatic language” cũng chỉ là một tiêu chí thôi. Những tiêu chí khác dễ cho chúng ta đạt được hơn nhiều. Trong tiếng Việt chúng ta dùng thành ngữ đã khó, giờ tập nói thành ngữ trong tiếng Anh thì biết bao giờ mới thi nổi. Đạt 9.0 trong phần thi nói IELTS™, sướng thì cũng sướng mà sẽ cực lắm! Các bạn nên phân tích chi phí cơ hội (opportunity cost) trong trường hợp này.


Bàn rộng thêm một chút.

Nhìn vào bản, ta thấy bài thi IELTS™ dựa vào 4 tiêu chí: [1] Sự thông thạo & Mạch lạc, [2] Từ vựng, [3] Ngữ pháp & Sự chính xác, và [4] Phát âm. Bài thi TOEFL® iBT dựa vào 3 tiêu chí: [1] Cách diễn đạt (tạm dịch từ danh từ Delivery), [2] Ngôn ngữ và [3] Sự phát triển chủ đề, trong khi đó, bài thi PTE Academic™, mặc dù có 6 tiêu chí chấm điểm chung, nhưng phần thi Nói được chỉ dựa vào 2 tiêu chí mà thôi, đó là: [1] Sự lưu loát và [2] Phát âm.

Những tiêu chí trên được miêu tả “khá cụ thể” thông qua các “cụm tính từ và trạng từ” như “naturally”, “fully”, “idiomatic”, “flexible”, “effortless” (IELTS™); “well-paced”, “clear”, “effective”, “fairly high”, “coherent”, “sufficient” (TOEFL® iBT); hay “easily understood”, “placed correctly”, “fully appropriate”, “smooth” (PTE Academic).

Tôi hay nói đùa, những tiêu chí này “quá cụ thể” đến mức không tranh cãi không được.

Theo quan điểm của tôi, việc đưa ra những tiêu chí như thế này, bên ngoài có vẻ hữu ích, nhưng thực chất chúng chẳng giúp được gì nhiều vì tính từtrạng từ, cơ bản là rất định tính (qualitative). Biên độ sai lệch trong đánh giá và đồng thuận khá cao. Nếu là giám khảo chấm thì cũng rất chủ quan, và nếu dùng máy tính để chấm, thì với sự phát triển còn hạn chế của trí tuệ nhân tạo (artifical Intelligence) trong giáo dục như hiện nay, việc chấm điểm càng khó mà chính xác, không phản ánh đầy đủ và thực chất năng lực ngôn ngữ của thí sinh.

Tôi nghĩ, các tổ chức khảo thí như Cambridge Assessment English [BC & IDP Education], ETS hay Pearson VUE nên công khai những bộ dữ liệu ngôn ngữ, bao gồm từ và cụm từ, các điểm ngữ pháp cần thiết hoặc những tiêu chí cụ thể trong phát âm v.v. mà bài thi kiểm tra. Từ đó, cả thí sinh và giáo viên dễ có sự định hướng trong giảng dạy và học tập.


Nói thêm, nếu lưu ý bảng trên, ta sẽ thấy bài thi PTE Academic còn ghi thẳng ra là chấp nhận “regional & local varieties” (biến thể theo vùng và địa phương) của tiếng Anh, miễn là chúng dễ hiểu với hầu hết người nói thông thường. Đây là điểm rất “quốc tế hóa” của bài thi. Thật ra, TOEFL® iBT hay IELTS™ cũng ngầm chấp nhận cái này, nhưng họ không nói ra thành văn bản mà thôi.

Chúng ta cứ nghe những giọng điệu tuyên truyền “nói chuẩn tiếng Anh”, “chuẩn giọng tiếng Anh”, trong khi, không có cái gọi là tiếng Anh chuẩn. “Chuẩn” là cách nói rất “không chuẩn”.

Trên lý thuyết, việc đánh giá mỗi kĩ năng thực hành ngôn ngữ phải dựa tổng hòa vào nhiều yếu tố. Mục tiêu đào tạo khác nhau thì đòi hỏi về khảo thí rất khác nhau. Trong lĩnh vực giảng dạy tiếng Anh, về mặt lý thuyết, cần phải xác định được sẽ học “English as a mean” (tiếng Anh là phương tiện) hay “English as an end” (tiếng Anh là mục tiêu) trước khi bắt đầu quá trình dạy và học. Việc hay khá rắc rối, vì chúng đan xen nhau, khó mà phân định rạch ròi. Thật ra, cá nhân tôi cho rằng bàn về điều này là nói cho có nói, giết thời gian. Trong nhiều hoàn cảnh, tranh luận hay đối thoại không giải quyết được gì cả.

Tham khảo bài viết