Cụm từ “tiếng Anh giao tiếp” khá phổ biến, thầy không biết chắc trong tiếng Anh sẽ ghi thế nào, “English for Communication“, “Communicative English” hay “English Communication“?

Thực ra, học bất kì ngoại ngữ nào thì mục đích [thực tế nhất] thường là giao tiếp, tức là dùng ngôn ngữ đó làm công cụ để biểu đạt và thu nhận thông tin, thông qua nói chuyện hoặc bằng văn bản. Trao đổi vắn tắt ngoài hành lang hoặc viết một bài luận là những hình thức khác nhau của sự giao tiếp. Về mức độ, có thể sử dụng ngôn ngữ “bình dân”, “thông thường” hoặc “trang trọng”.

Hiểu [tương đối] đầy đủ về định nghĩa “giao tiếp” là vậy; cho nên, thêm từ “communicative” hay “communication” gần từ “English” là cách nói thừa, viết thừa. Nếu có thêm vào, thầy nghĩ là một cách để phân biệt với tiếng Anh luyện thi hoặc “học tủ” để có chứng chỉ hoặc điểm ra trường. Thực tế, tiếng Anh cũng chỉ là một công cụ, có cũng được, nếu không có nó thì vẫn có những công cụ khác bù vào. Cho nên, “học thiệt” hay “học giả” không quan trọng lắm.

Trong thực tế, đối với một số người số, cụm từ “tiếng Anh giao tiếp” thường được hiểu đơn giản là học tiếng Anh để nói chuyện, trao đổi công việc hàng ngày. Ví dụ, nói chuyện bằng tiếng Anh khi tiếp một đối tác từ Mỹ, một khách hàng người Singapore, hay trao đổi thư từ ngắn, hay dự một cuộc họp hay hội thảo, hoặc thảo luận một điều khoản hợp đồng v.v., và mức độ sử dụng tiếng Anh ở đây có thể đơn giản hoặc phức tạp, “authentic” hay “authentic like“, tùy từng trường hợp, do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan quyết định.

Cùng là “tiếng Anh giao tiếp”, nhưng đi ăn và trao đổi công việc [thuần túy] thì hoàn toàn khác với việc ngồi bàn thảo một điều khoản trong hợp đồng kinh doanh. Một bên biết vài trăm từ, thậm chí học tủ một số câu là đủ, một bên phải hiểu biết sâu rõ câu chữ. Thông thường, những vấn đề cần ngôn ngữ chuyên môn thì phải nhờ đúng người chuyên nghiệp.

Học “tiếng Anh giao tiếp” cũng không phải chỉ là học từ vỡ lòng như mọi người thường nghĩ. Có một số người chưa biết gì, cần học gấp được bao nhiêu hay bấy nhiêu, để sử dụng ngay, nhưng với người đã có kiến thức và kĩ năng tiếng Anh tốt, muốn giao tiếp hiệu quả trong tình huống cụ thể thì vẫn phải học nghiêm chỉnh.

Trong điều kiện hiện tại, với một bộ phận học viên, thầy quan sát thấy nhu cầu học tiếng Anh để giao tiếp trong thực tế cũng chỉ dừng ở mức độ trên cơ bản tới tiền trung cấp là đủ rồi. Nếu theo khung tham chiếu năng lực ngôn ngữ chung châu Âu (CEFR) thì chỉ cần đạt tới trình độ tương đương A2 hoặc cận B1 thì đã là thành công lớn đối với người học phổ thông [đại chúng].

Các khóa học “tiếng Anh giao tiếp” [đại trà] hiện tại cũng chỉ dừng ở mức độ thấp vì thực tế nhu cầu học cũng chỉ như thầy vừa nói; muốn học để sử dụng thông thạo ở mức độ cao thì học viên phải dành nhiều công sức và thời gian, và cũng rất khó tìm một chương trình học tập phù hợp.

Bị bao vây và tiếp nhận quá nhiều quan niệm sai lầm; cho nên, nhiều khi chưa học được gì nhiều mà đã gặp vô số vấn đề.


Dạy và học “tiếng Anh giao tiếp” đúng nghĩa không hề đơn giản. Vì sao?

Quá trình này bắt đầu bằng việc xác định được 3 yếu tố cơ bản, bao gồm: [1] đối tượng học viên, [2] mục tiêu học tập và [3] thời lượng học tập. Sau khi xác định được giao của 3 yếu tố này thì mới tiếp tục [4] xây dựng nội dung giảng dạy và [5] chọn phương pháp giảng dạy phù hợp. Để làm được điều này, cần phải có một chuyên gia, vừa là giáo viên ngôn ngữ, vừa có am hiểu về lĩnh vực nghề nghiệp của học viên. Chỉ có như vậy thì việc giảng dạy mới đạt được hiệu quả [tương đối]. Chưa kể, môi trường phi bản ngữ (non-native) và văn hóa giao tiếp tại Việt Nam cũng ảnh hưởng nhiều tới hiệu quả học tập của học viên.

Ví dụ, biết được [1] anh kĩ sư xây dựng, anh này có biết được một số từ tiếng Anh chuyên ngành, [2] đang cần học tiếng Anh giao tiếp, mục đích trao đổi công việc với các đồng nghiệp người nước ngoài, và [3] chỉ có thời gian tối đa 20 giờ tới lớp với giáo viên; thì người giáo viên tiếng Anh, có kiến thức và kinh nghiệm về lĩnh vực xây dựng, sẽ tiến hành [4] xây dựng một chương trình phù hợp với năng lực, mục tiêu và quỹ thời gian của học viên và [5] chọn vài cách dạy phù hợp để học viên mau tiến bộ.

Nếu không thực hiện [tương đối] bài bản những bước như thầy vừa đề cập ở trên thì học các lớp “tiếng Anh giao tiếp” chỉ mất thời gian chứ hiệu quả thực tế về ngôn ngữ không đáng kể. Có học 5 lớp giao tiếp, có tham gia 10 câu lạc bộ tiếng Anh thì cũng không có sự tiến bộ đáng kể, nếu không đúng cách, đúng hướng.

Dạy và học chơi chơi thì không khó, nhưng dạy và học đúng nghĩa thì phức tạp. Việc học phải được cá nhân hóa đến mức tối đa, tùy vào từng học viên khác nhau mà lộ trình sẽ khác nhau, giáo viên ngôn ngữ chuyên sâu và phải dạng dày kinh nghiệm làm việc thực tế. Nhìn ở góc độ giáo trình, những giáo trình có sẵn chỉ mang tính tham khảo, học viên khác thì giáo trình phải điều chỉnh lại.

Để giải quyết vấn đề này, hiện đang có những giải pháp cá nhân hóa việc học (individualized learning), những hình thức học tập trực tuyến hoặc kết hợp, nhưng thầy khẳng định là chúng cũng không mang lại hiệu quả học tập gì đáng kể. Hình thức học tập và giảng dạy có thể khác nhau, nhưng quy trình thì chỉ có như thầy đề cập. Xây dựng chương trình bài bản và tổ chức học tập nghiêm chỉnh còn trượt tới trượt lui thì nói gì việc học với những chương trình máy tính thông minh (Artificial Intelligence) ở mức độ sơ khai.

Để học đúng, dạy đúng thì rất tốn kém công sức và thời gian, rất kén học viên và rất kén giáo viên. Chưa kể, còn phải cân nhắc chi phí cơ hội (opportunity cost), vì vẫn còn nhiều lựa chọn khác mang lại thu nhập và cơ hội thực tế cao hơn cho cả giáo viên lẫn học viên.


Tham khảo bài viết