Đầu giờ lớp buổi tối có bạn học viên hỏi làm sao qua môn âm vị? Hên thì sẽ qua môn thôi.

Về việc phát âm (pronunciation), dĩ nhiên, đối người học tiếng Anh để sử dụng thông thường, phát âm là kĩ năng nền tảng khi bắt đầu. Nắm vững cách đọc nguyên âm, phụ âm, âm đôi, âm ba và vài quy tắc cơ bản là đủ sử dụng.

Có rất nhiều sách và phần mềm hỗ trợ cho việc học và luyện tập phát âm. Thời sinh viên, tôi cũng từng “mê” cái này, nhưng giờ thấy không cần thiết lắm. Tôi còn cất một kho tài liệu về phát âm, hơn 22 GB, khoảng 30 đầu sách bản đẹp, có kèm cả phần mềm và “video” minh họa đủ trò. Các bạn học viên chọn một quyển bất kì theo danh sách bên dưới và học theo là được. Bạn sinh viên nào cần học chuyên sâu thì có thể liên hệ hoặc. Nhiều khi giúp làm nên cả sự nghiệp chứ chẳng chơi.

  1. Accent Reduction
  2. Accurate English
  3. American Accent Program
  4. American Accent Training
  5. Better English Pronunciation
  6. Easy Pronunciation
  7. English Pronunciation Course
  8. English Pronunciation in Use (3 cuốn)
  9. Improve Your American English Accent
  10. Master American Spoken
  11. New Headway Pronunciation (4 cuốn)
  12. Practise Your Pronunciation – British Council
  13. Pronounce It Perfectly in American English
  14. Pronunciation K Method
  15. Pronunciation LTV Pro
  16. Pronunciation Pairs
  17. Pronunciation Power (2CD)
  18. Ship or Sheep
  19. Tree Or Three
  20. Test Your Pronunciation
  21. Whaddaya Say

Cũng lâu rồi tôi không còn cập nhật hay quan tâm tới việc phát âm nên những tựa sách mới xuất bản thời gian gần đây tôi không biết. Các bạn sinh viên chuyên ngữ có thể tìm một số “catalogue ELT” để tham khảo thêm nếu muốn.

Nếu chỉ muốn học nhanh để dùng ngay thì học viên tìm phần mềm nhỏ gọn hoặc ứng dụng chạy trên điện thoại của Hội đồng Anh (hoàn toàn miễn phí lên trang chủ của Hội đồng Anh) và bắt chước theo là đủ. Thậm chí, lên Youtube tìm sẽ thấy rất nhiều video hướng dẫn; nếu nhìn theo “video” hoặc có người “thị phạm” thì học viên sẽ dễ hiểu hơn. Tuy nhiên, nhiều quá cũng hơi bất lợi, rất rối. Và như tôi nói, việc học cần có khung chương trình, tài liệu thiết chuyên biệt và hệ thống hóa. Việc tự học (self-study) nhiều lúc rất kén người.

Về mặt cá nhân, tôi cho rằng học phát âm tiếng Anh rất đơn giản. Chẳng qua là bây giờ xã hội nhiều trò “vẽ vời” quá nên thấy cái gì cũng rườm rà. Tôi có anh bạn chuyên gia dạy chuẩn giọng Mỹ. Chuẩn giọng? nghe cũng hơi mắc cười. Làm gì có cái gọi là chuẩn giọng Anh hay Mỹ. Học phát âm tiếng Anh, cứ từ điển và phiên âm quốc tế IPA mà đọc theo chứ chuẩn Mỹ là chuẩn thế nào. Mỹ bao nhiêu bang? bao nhiêu sắc dân nói tiếng Anh? Các bạn học chuẩn giọng mở trang CNN hay NYTimes lên, tìm vài bản tin nghe thử xem, đúng “giọng Mỹ sang chảnh”, cho chọn mấy bản tin chủ đề thân thuộc luôn, tôi thách các bạn chuẩn giọng xong nghe được nha.

Về âm vị và ngữ âm học (phonetics & phonology), đây là một môn khoa học khác. Nếu học phát âm đơn thuần, chủ yếu sẽ theo kiểu thực hành, và như tôi hay nói đùa, đó là tập “đá lưỡi”, “chỉnh môi”, “bẻ miệng” v.v. nặng về tính bắt chước; thì học âm vị và ngữ âm học là nghiên cứu về nguyên lý của âm trong tiếng Anh, thậm chí là đối chiếu với âm trong những ngôn ngữ khác. Học chuyên ngành tiếng Anh thì phải học môn này, để hiểu “sâu”, biết thêm một số từ chuyên ngành ngôn ngữ học, cho khác biệt một chút với những người không học chuyên ngữ. Tuy nhiên, học sâu cũng vừa thôi, đừng sâu quá, lỡ chẳng may thành nhà ngôn ngữ học thì rất “cực”.

Môn này, muốn dài dòng thì dài dòng, muốn học đúng cốt lõi thì cứ lấy IPA Chart 2005 ra nghiên cứu kĩ và học thêm vài khái niệm cơ cản là được. Đó mới chính là những phần thiết yếu hơn hết.

Ví dụ như âm /m/, đó là âm “môi chạm môi, hơi lên mũi” (bilabial + nasal). Vậy thôi. Tra cứu và hiểu rõ những thuật ngữ thì học môn này bình thường.

Cũng xin nói thêm, nếu vận dụng kiến thức âm vị và ngữ âm học một cách chừng mực để dạy phát âm thuần túy cho học viên đại trà cũng là điều tốt, giúp học viên hiểu sâu hơn về nguyên tắc của từng âm tiếng Anh.


Tôi lặp lại lời dạy của đức Lão Tử trong Đạo đức kinh

  • Vi học nhật ích, vi Đạo nhật tổn.
  • Tổn chi hựu tổn, dĩ chí ư vô vi.

tạm dịch

  • Học nhiều càng lắm rườm rà,
  • Càng gần Đạo cả càng ra đơn thuần.
  • Giản phân rồi lại giản phân,
  • Tần phiền rũ sạch còn thuần vô vi.

LƯU Ý: Tất cả các bài viết của thầy La Thành Triết chỉ phản ánh quan điểm cá nhân, không mang tính khoa học và không phục vụ mục đích thương mại. Thầy không khuyến khích sự sao chép, đăng tải hoặc chia sẻ ra cộng đồng dưới bất kì hình thức nào.