Mặc dù có dạng thức (format) khác nhau [và mục tiêu có đôi chút khác nhau, chủ yếu về câu chữ diễn đạt] thì về cơ bản, những bài thi chuẩn hóa như IELTS, TOEFL® iBT hay, PTE Academicxoay quanh kiểm tra kiến thức và kĩ năng cốt lõi, cũng như đánh giá [và dự báo] xem thí sinh đủ khả năng sử dụng tiếng Anh trong học tập [hoặc công việc] ở giai đoạn tiếp theo hay không.

Bài thi chuẩn hóa thuần ngôn ngữ chi tập trung đúng vào việc kiểm tra để đo lường và đánh giá mặt kiến thức và kĩ năng ngôn ngữ, cụ thể ở đây là từ vựng, ngữ pháp [và phát âm] (*). Chuyện hay dở, sâu sắc khi sử dụng ngôn ngữ không quan trọng [lắm]. Hay là hay thế nào? Sâu sắc cỡ nào mới là sâu sắc? Rất khó nói.

Tôi lấy ví dụ, hôm trước có thí sinh hỏi tôi giữa 2 động từ “persuade” hay “convince”, dùng từ nào cho hay? Bạn nói rằng lúc thấy người ta dùng thế này, lúc thấy người ta dùng thế kia v.v. Tôi cho rằng, thông tin trên Internet thực sự rất “tạp nham”.

Tôi nói, sử dụng từ nào không quan trọng, giám khảo chấm bài bạn không quan tâm, và mai này nếu dùng máy tính để chấm bài, thì càng không quan trọng. Vì sao? Vì cả hai từ “convince” hay “persuade” dù có khác nhau đôi chút, nhưng cách sử dụng về mặt ngữ pháp là giống nhau y chang, và còn cùng được xếp ở mức B1 châu Âu.

Bây giờ dùng một từ “thuyết phục” khác cho “sang”, ví dụ như từ “induce” được không? Theo tôi phải tùy ngữ cảnh. Vì động từ “induce” là cách diễn tả trang trọng (formal) và mang tính biểu cảm, nghĩa là “thuyết phục người khác làm một điều gì đó, đặc biệt là những thứ không khôn ngoan cho lắm” (to persuade someone to do something, especially something that does not seem wise).

Ví dụ

  • to induce someone to invest in crytocurrency, especially in 2019
  • to induce people to believe in something ‘great’ and ‘living forever’ =))
  • to induce someone to believe that Vietnamese football squad has been eligible for a world-class competition

Từ “induce” này dùng trong văn chương hoặc báo chí thì hợp hơn là dùng trong văn cảnh học thuật.

Ngoài ra, bạn cứ tưởng tượng xem, nếu cả bài viết có chất lượng bình thường, tự dưng thí sinh sử dụng một từ “hoa hòe” như vậy thì có phù hợp không?

Tôi cho rằng, thí sinh nên dùng từ đơn nghĩa như “persuade” hay “convince” trong bài viết và bài nói để đảm bảo độ chính xác và diễn đạt rõ ràng. Khi đã nắm rất vững những thứ này thì sẽ biết tiếp theo nên làm thế nào. Quan trọng là phải học cho đúng cách, đúng trọng tâm để có nền tảng vững chắc, chứ không phải học nhiều là hay.

Thí sinh sử dụng từ hay – dở không quan trọng. Quan trọng là từ đó phải ở trên mức “trung bình khá” và không được dùng sai ngữ pháp. Không ai để ý đến cảm xúc hay quan điểm của thí sinh trong bài. Giám khảo không đánh giá cao [và cũng không đủ trình độ đánh giá] sự đóng góp ý tưởng mới của thí sinh vào “kho tàng tri thức nhân loại” được thể hiện qua các bài viết hay bài nói. Giám khảo chấm thi những bài thi chuẩn hóa thuần ngôn ngữ kiểu này mệt mỏi lắm, không đủ sức [và không đủ rảnh] để dung nạp thêm sự “sáng tạo” của thí sinh.

Tham khảo vài bài viết

và sách Từ vựng Anh ngữ Ứng dụng©.