Có vài em sinh viên hỏi thầy về môn Public Speaking (Nói trước công chúng). Có bạn hỏi về lý thuyết, có bạn hỏi về thực tế. Có hai bạn phải thuyết trình với đầu đề “To be a bussiness owner you must learn to be well-organized” và “a dream job“, hai bạn hỏi thầy nên mở bài như thế nào cho hay?

Thầy nghĩ, mở bài thế nào mà chẳng được. Thầy cũng không biết thế nào là hay, nên cũng chỉ các bạn sơ sơ vài ý.

Bạn thứ nhất, thử bắt đầu bằng 1 trong 2 cách

  • đưa ra một cái trích dẫn có chút liên quan (do chính mình tự nghĩ ra và gán cho người khác nói) ví dụ: A great entrepreneur said: “All successful businessmen have a plan”. I believe that an excellent planner is planned to succeed.
  • đưa ra một thống kê: Do you know that “more than 90% of companies in the Fortune 500 have been effectively organised“. Chẳng cần biết ở đâu ra con số này; quan trọng là luyện cho kĩ, nhấn nhá cho đạt, tạo ra sự bí ẩn, như thể lần đầu tiên tiết lộ những con số này cho thế giới.

Bạn thứ hai, có thể nói như vầy

  • [someone, maybe Mr. ABC], one of my teachers, who often speak great words, stated that “human is born to have a job”. Obviously, I stand here; and all of you sit here today for a tomorrow job [pause] [point at the teacher] and, of course not her/ him [pause] she/ he is having a ‘super great’ job. Absolutely not, we do not study for tomorrow job. We aim at a dream job! So, what is a “dream job”? I believe that, “a dream job” has certain “dream characteristics”.

Mấy cách (techniques) nói này rất đơn giản, nói nhanh cho vui để “lượm” điểm trong lớp, cho nên cũng không cần “nghiêm túc” gì cả. Cứ “phịa” ra bất cứ cái gì bạn thích để dẫn dắt bài nói trên lớp.

Tạm bỏ qua yếu tố năng khiếu, thì điều quan trọng nhất là bạn có thật sự muốn nói hay không. Nếu bạn đã thực sự muốn nói, thực sự sẵn sàng, và tâm bạn thực sự muốn giúp người nghe thì không cần ai dạy, cỡ nào bạn cũng nói hay được. Nếu người nói chưa sẵn sàng thì thánh có nhét chữ vào miệng, người đó cũng không “nói” được.


Có nhiều câu hỏi môn này [và nhiều môn khác] mà thầy không tiện ghi ra hết. Thầy không dạy môn này ở trường, nhưng dạy ở ngoài trường thì nhiều, và đi speak publicly cũng khá nhiều. Không “mở miệng” thì thôi, đã “mở miệng” thì phải nói ra cái thực tế, theo cách riêng, độc lạ và khai mở.

Thầy xếp môn Nói trước công chúng vào nhóm môn học kĩ năng nghề nghiệp, học xong là có thể bước ra thị trường lao động làm ngay. Ở đời, dễ gì được cho cơ hội nói trước đám đông. Môn học này vốn không dành cho đại đa số. Cho nên, đúng ra phải đủ chuẩn mới được vào học. Trước khi vào học, điều cốt yếu là sinh viên/ học viên phải có nền tảng ngôn ngữ tốt, mà cụ thể là kĩ năng nói tiếng Anh phải khá thông thạo. (Muốn biết thông thạo thế nào thì cứ dùng khung châu Âu CEFR mà đo lường)

Chỉ cần vài tiết học là có thể hướng dẫn hết tất cả các kĩ thuật và nguyên lý cho việc nói trước công chúng, từ những “chiêu” cần sử dụng, từ việc mở bài cho tới kết bài, từ việc nhấn nhá từng chữ cho đến cách đảo mắt v.v. Sau đó là luyện tập chuyên sâu dưới áp lực lớn.

Dạy cái gì? Những thứ trong sách vở cũng cần thiết, nhưng quan trọng hơn, phải dự vài chục cái hội thảo lớn nhỏ hoặc ngồi nhà xem qua vài chục cái TED Talks “chém gió” để xem những diễn giả nói hay thường nói kiểu gì. Bản thân người dạy cũng phải từng là diễn giả hoặc thuyết trình viên tại nhiều sự kiện, trải nghiệm thực tế để biết thực tế public speaking là thế nào. Kiến thức trong sách vở chưa được tế rèn giũa mà vẫn đem truyền đạt thì vô dụng.

Những cái được dạy trong những môn kĩ năng nghề nghiệp như public speaking phải là kiến thức và kĩ năng cốt lõi, và đủ dày, giao thoa giữa [1] lý thuyết cô đọng được ghi trong sách vở, [2] yêu cầu thực tế của thị trường lao động và [3] trải nghiệm sâu rộng của người dạy. Tối thiểu phải có những thứ này thì trường học mới đúng nghĩa của nó, là một cái “school” thực sự.

Tương tự như dạy phiên dịch, nếu chương trình không được xây dựng từ [1] ngữ liệu chuyên ngành và [2] người dạy không phải là biên/ phiên dịch viên chuyên nghiệp/ bán chuyên nghiệp thì việc dạy cũng chẳng mang lại hiệu quả gì.

Theo ngôn ngữ của thực tế cuộc sống [kinh doanh] mà chúng thầy vẫn hay nói bên ly cà phê cuối tuần, đó là, nếu chưa kiếm được “mớ tiền” cho một buổi dịch thì không dạy được phiên dịch. Phải như vậy, có thể nghe hơi chói tay nhưng đó là thực tế. Thực tế êm ái thì chắc chỗ đó phải là thiên đường.