Tôi có gặp một số bạn sinh viên xin tôi “lộ trình” học tiếng Anh. Tôi không biết từ đâu ra ý tưởng xin một thứ như vậy. Không bao giờ có một cái gọi là “lộ trình” trong việc học tập cá nhân nói riêng hay trong giáo dục nói chung. Vì sao?

Tôi muốn nhắc đến khái niệm “adaptive learning” (hoặc “adaptive teaching”). Trước tiên cần hiểu “adaptive” nghĩa là “có khả năng thay đổi để phù hợp với điều kiện khác nhau” (Cambridge 4th). Trong tiếng Việt, tạm dịch là “có tính thích nghi”.

Trong giáo dục, “adaptive learning” là một phương pháp sử dụng thuật toán máy tính để “chỉ huy” việc tương tác với người học; và đưa ra những tài nguyên và hoạt động học tập được tùy biến (customised) đáp ứng như cầu riêng của mỗi người học. (Wikipedia)

Ví dụ, một phần mềm học tiếng Anh trên máy tính, sau một phiên học tập (session) thứ nhất, dữ liệu học tập của học sinh nạp vào máy. Dữ liệu đó có thể là bài tập học sinh làm, nội dung học sinh gõ vào máy hoặc kết quả bài kiểm tra v.v. Thông qua việc đánh giá dữ liệu đó, phần mềm này sẽ đề xuất nội dung học tập cho phiên học tiếp theo.

Ví dụ tôi vừa nêu ở trên cho thấy điểm “ưu việt” của những hệ thống “adaptive leanring”, đó là giúp cá nhân hóa (individualised) việc học của mỗi người; và mỗi người sẽ tiến bộ tùy theo mức độ học tập của bản thân. Điều này rất khó [và gần như không thể] có được trong lớp học truyền thống, nơi mà chỉ có một khung chương trình và chương trình duy nhất dùng cho cả lớp [đông học viên] dù mỗi học viên có khả năng học tập rất khác nhau. Trong lĩnh vực khảo thí, những bài thi như GMAT® hay GRE® cũng được thiết kế theo dạng “adaptive”. Đây là điểm rất mạnh của việc học tập hoặc thi cử với sự hỗ trợ của máy tính. Nếu một phần mềm học tập, phần mềm kiểm tra, hoặc một hệ thống học tập điện tử không có khả năng “adaptive” thì nó cũng không đáng cho chúng ta bỏ công sử dụng.

Nói lý thuyết là vậy, nhưng để triển khai xây dựng và vận hành hiệu quả những phần mềm hoặc hệ thống như vậy là điều rất khó khăn, thậm chí các nước phát triển làm chưa nổi.

Khái niệm “adaptive learning” có vẻ như là được hình thành xuất phát từ một nhu cầu cốt lõi trong giáo dục, đó là sự “cá nhân hóa” việc dạy và học!?

Tuy nhiên, theo tôi thì khái niệm này [và vô số trào lưu giáo dục khác] xuất phát chính từ tham vọng của ngành công nghiệp giáo dục. Đó là tham vọng muốn dạy nhiều, dạy nhanh, và đào tạo con người giống như hàng hóa sản xuất hàng loạt (mass production vs. mass education). Cũng dễ hiểu, “áp lực tăng trưởng” trong tất cả các lĩnh vực, từ kinh doanh, giáo dục tới y tế, đang đưa con người vào sự túng quẩn và bất chấp.

Phương Tây rất hay nói “learner-centered” (lấy người học làm trung tâm) và có vẻ đã phần nào thực hiện điều đó thông qua những hệ thống “adaptive learning” (học tập thích nghi). Tuy nhiên, hiểu rõ bản chất thì, ở đây, ngành công nghiệp mới là trung tâm. Những cá nhân có tốt chất và ngộ tính tốt (tinh hoa), hoặc sẽ đứng bên ngoài, hoặc sẽ chi phối tất cả. Phần còn lại sẽ bị guồng máy giáo dục quay cuồng. [Cũng như những bài viết của tôi, nó rất khó đọc với rất nhiều người, nhưng sẽ giúp khai mở cho một số người, vì sự học thực sự không dành cho số đông.]

Thật ra, việc dạy và học, bản chất phải sự linh hoạt, và hiển nhiên là phải có tính “thích nghi”. Học viên phải học hết bài hôm nay thì mới biết hôm sau sẽ cần học tiếp cái gì và học thế nào. Tương tự, giảng viên dù cầm bài giảng trên tay, nhưng phải dạy hết hôm nay thì mới biết tuần sau phải dạy như thế nào và dạy nội dung gì. Làm như vậy mới đúng bản chất của việc dạy và học thông thường.

Không thể có một “lộ trình” chung cho tất cả học viên, nếu có, đó chỉ có có thể là một “lộ trình lừa đảo” mà thôi. Có những thứ rất sai vẫn diễn ra thường ngày trong nền giáo dục chấp vá.

Người học cần phải có động lực học tập thực sự, có tố chất học tập và người hướng dẫn giỏi trong hoàn cảnh học tập phù hợp. Mọi chuyện còn lại, cái gì cần tới thì sẽ tới.

Học viên có thể tìm từ khóa “tự học” trên ô TÌM KIẾM tại website, tôi viết rất nhiều bài về chủ đề này.


LƯU Ý: Tất cả các bài viết trên trang mạng này chỉ phản ánh quan điểm cá nhân của tác giả. Không khuyến khích sự sao chép, đăng tải hoặc chia sẻ dưới bất kì hình thức nào.