#44 – KIẾN THỨC KHÔNG LÀ SỨC MẠNH

Vừa xem trên mạng xã hội thấy câu “Knowledge is power.” trong một cái quảng cáo. Nhân đây tôi muốn nói “chơi” một chút về những khẩu hiệu quảng cáo, truyên truyền hoặc những câu “slogan”.

“Knowledge is power.” (tạm dịch: “Kiến thức là sức mạnh.”)

Về mặt ngữ pháp thì hoàn toàn đúng, khá đơn giản, dễ nhớ và gây ấn tượng. Nhưng về mặt ngữ nghĩa thì cần xem lại.

Trước đây, tôi có lần giải thích ý nghĩa và bản chất của từ “thông tin” và “kiến thức” (xem lại bài viết #38 – “THÔNG TIN” & “KIẾN THỨC”). Kiến thức, trong nhiều hoàn cảnh, không tạo được giá trị gì cả. Kiến thức chỉ có gí trị khi nó được vận dụng thành công trong hoàn cảnh cụ thể mà thôi.

Tôi lấy ví dụ như sau. Bạn là sinh viên ngành tài chính, bạn tiếp cận rất nhiều “thông tin”, số liệu trong sách vở về thị trường chứng khoán. Vốn là người có tố chất, bạn suy nghĩ rất sâu, kết tinh những điều đã học thành những “kiến thức” của riêng bạn (và có những cái thậm chí chỉ một mình bạn nghĩ ra).

Tuy nhiên, với kiến thức này, để “áp dụng” vào thực tế thì là chuyện khác. Bạn cần vốn, cần một môi trường đầu tư chứng khoán lành mạnh, cần phải có sự gan dạ, dám chất nhận rủi ra, và thậm chí là cần một đội ngũ để đồng hành. Bạn thấy đó, “kiến thức” chỉ là cái vốn ban đầu mà thôi. Trong trường hợp này thì nó chưa thể, hoặc thậm chí trong tình huống xấu thì nó không thể nào là sức mạnh. Khả năng “áp dụng kiến thức hiệu quả” mới là thật sự là sức mạnh.

Một ví dụ khác. Bạn là sinh viên chuyên ngành tiếng Anh, bạn đến lớp được giảng viên cung cấp rất nhiều từ mới. Đây là “thông tin”. Bạn về tiếp tục nhà học hành chăm chỉ, suy nghĩ thấu đáo, và với chút năng khiếu của mình, bạn hiểu rõ và dùng tốt một số (hoặc thậm chí tất cả) từ đã học. Tuy nhiên, khi đi thi, bạn chỉ mới làm đúng được dạng câu trắc nghiệm từ vựng. Bạn cũng có thể viết được đoạn văn với số từ đó.

Tuy nhiên, viết cho chi tiết và linh hoạt thì bạn chưa có kĩ năng. Trong trường hợp này, “kiến thức” của bạn về từ vựng chưa thể biến thành “kỹ năng” viết linh hoạt. Vẫn là, tối thiểu, phải là “ứng dụng có hiệu quả kiến thức đã học” thì mới tạo ra sức mạnh.

Qua 2 ví dụ trên có thể thấy, kiến thức là sức mạnh hay không thì còn phải tùy. Có khi kĩ năng mới là sức mạnh, thậm chí có nơi vũ khí, vũ lực mới là sức mạnh.

Nếu chỉ đơn thuần về mặt ngôn ngữ và ngữ nghĩa, tôi không bao giờ xem trọng những khẩu hiệu tuyên truyền, quảng cáo hay “slogan” có cách viết giống như vậy. Chúng chỉ có giá trị tuyên truyền, đánh vào cảm xúc nhất thời của một số cá nhân mà thôi. Muốn những câu này đúng, phải đặt chúng trong tình huống nhất định.

Một câu viết đúng, phải có bối cảnh cụ thể, chủ ngữ cụ thể, hành động cụ thể v.v. (xem thêm phần cuối bài viết #39 – “DẠY”, “HỌC” & “GIÁO DỤC”)

Đối với người có suy nghĩ thấu đáo và nhanh nhạy thì các khẩu hiệu như trên không có ý nghĩa gì cả, rất sáo rỗng. Khẩu hiệu chỉ dành đối phó với nhóm đối tượng dân trí thấp. Những người có “tư duy phản biện” (critical thinking) sẽ khó bị cuốn theo những thứ này.

Tuy nhiên, cũng xin nói thêm rằng “tư duy phản biện” không phải đơn giản, không phải cứ dạy là được. Muốn có “tư duy phản biện” thì cần có đủ sự trải nghiệm thực tế, kiến thức tổng quát đủ rộng và kiến thức chuyên ngành đủ sâu, tinh thần bất vụ lợi v.v.

“Tư duy phản biện” cũng như thanh gươm sắc bén, không đủ sức sử dụng thì chỉ gây hại mà thôi. Có thể ví von, “Tư duy phản biện” là món đồ chơi đẳng cấp, dân chơi không đủ “chất” thì đừng rớ tay vào. Ranh giới của “tư duy phản biện” và “sự ba phải” rất mong manh.


LƯU Ý: Tất cả các bài viết của thầy La Thành Triết chỉ phản ánh quan điểm cá nhân, không mang tính khoa học và không phục vụ mục đích thương mại. Thầy không khuyến khích sự sao chép, đăng tải hoặc chia sẻ ra cộng đồng dưới bất kì hình thức nào.