Một số sinh viên hỏi tôi về sách để “tự học” tiếng Anh. Tôi không hiểu ý “tự học” của các bạn là như thế nào nên cũng không biết trả lời làm sao. “Tự học” của bạn là học một mình, không cần ai? Chỉ cho bạn cuốn sách hay rồi bạn tự học?

Nay bàn một chút về sự “tự học” để các bạn hiểu [rõ] thêm.

Trong tiếng Anh, ta có từ “self-study”, nghĩa là [sự/việc] tự học. “Self-“ là tiếp đầu ngữ (prefix), nghĩa là “bởi chính bản thân, tự thân”. Dựa vào cách cấu tạo từ này mà người ta tạo ra những danh từ có nghĩa [gần] tương đương, ví dụ như “self-education”, “self-learning”, và “self-teaching” hoặc những tính từ như “self-educated” hay “self-taught”.

Nếu hiểu theo nghĩa hẹp trong từ điển Cambridge 4th, thì “tự học” là học một mình, học ở nhà. (a way of learning about a subject that involves studying alone at home, rather than in a classroom with a teacher).

Tuy nhiên, hiểu rộng ra thì không chỉ có vậy. Tôi cho rằng “tự học” là quá trình diễn ra liên tục, không giới hạn không gian hay thời gian học tập. Không phải cứ học một mình hay học ở nhà mới là tự học. Sự “tự học” thậm chí có thể diễn ra ngay khi học viên đang nghe giảng trong lớp. “Tự học” cũng có thể xem là sự chủ trong tư duy, tự vận động bên trong của người học để chuyển “thông tin” thành “kiến thức”. (Xem lại bài #38 – “THÔNG TIN” & “KIẾN THỨC”)

Sự “tự học” bắt nguồn từ “động lực” (motivation) của bản thân người học. Quá trình học tập chỉ thực sự bắt đầu khi người ta có động lực học tập đủ lớn. Việc học tập đúng nghĩa cũng chính là “tự học”. Nói đến việc học, cũng chính là đã bao hàm ý thức “tự giác” ở bên trong.

Đối với người trưởng thành, việc học phải xuất phát từ bên trong của mỗi người, và thành công hay thất bại của việc học phụ thuộc nhiều vào bản thân của người ấy. Nếu một người nào đó có động lực đủ lớn cho việc học, thì “tự học” là điều hiển nhiên.

Dù là phương Đông hay phương Tây thì học tập của mỗi cá nhân đều nằm ở chỗ chữ “tự”; “tự thức”, “tự nguyện”, và “tự giác”. Chính vì lý do này, tôi cho rằng học tập là việc rất thiêng liêng, nó là nhu cầu chứ không phải nghĩa vụ. Cho nên, ép người khác học những thứ họ không muốn, hoặc chưa sẵn sàng, là một tội ác rất lớn.

Xin nói thêm, giáo dục Tây phương đưa ra khái niệm “learner-centered” (lấy người học làm trung tâm). Cá nhân tôi cho rằng đây là việc làm thừa thải, cũng có thể là sự khủng hoảng nội tại xuất phát từ nhận thức của giáo viên. Về phần người học, nếu chưa nhận thức được tầm quan trọng của bản thân mình (trung tâm của việc học) và tầm quan trọng của sự học thì đừng nên học. Nếu chưa sẵn sàng, chưa có đủ động lực, chưa có sự “tự thức”, “tự nguyện” và “tự giác” thì việc học tập chỉ mất thời gian chứ chẳng được kết quả gì cả.

Tuy nhiên, chỉ có động lực là chưa đủ cho việc [tự] học. Còn phải có một yếu tố đối xứng không thể thiếu, đó chính là “sự chỉ dẫn ban đầu” (initial instruction). Nếu không có những chỉ dẫn, giảng dạy và định hướng ban đầu thì việc “tự học” vô cùng khó khăn, thậm chí sẽ không đạt được kết quả.

Thông thường, học viên có thể tìm sự hướng dẫn ban đầu ở giáo viên [giỏi]. Cũng có khi, việc học tập được truyền cảm hứng và dẫn dắt bởi những trang sách hay một đoạn “video” v.v. Những thứ này thực chất cũng được tạo ra bởi những người thầy giấu mặt.

Thậm chí những cá nhân có tố chất học tập thiên bẩm cũng cần phải có sự hướng dẫn, rèn giũa, dẫn dắt và tác động từ những yếu tố bên ngoài, cho đến khi “đủ lông đủ cánh”.

Có câu: “Kinh thư vạn quyển không bằng minh sư chỉ điểm”. Tôi nghĩ câu nói này cũng nhiều phần đúng. Tìm được “minh sư” là việc khó khăn vô cùng.

Dạy và học [hay tự học] có vai trò đối xứng và phải luôn đi đôi với nhau. Hai thứ này không thể tách rời; có chăng sự khác biệt nằm ở “tỷ lệ phần trăm” của sự dạy và học [hay tự học] như thế nào mà thôi. Tùy thuộc vào tố chất người học, đặc điểm môn học, điều kiện học tập v.v. và năng lực giáo viên mà có “tỷ lệ phần trăm” cân bằng giữa dạy và học.

Sự ảo tưởng về năng lực bản thân, hiểu sai lệch về sự tự học, hoặc tôn sùng thái quá một thứ gì đó v.v. đều rất nguy hại. Không cần thiết phải phủ nhận hay tôn vinh sự [tự] “học” và sự “dạy”. Chỉ cần hiểu đúng để cán cân “dạy – học” – “học – dạy” cân bằng là được.

“Lập ngôn” vốn là việc khó khăn, nói dong dài nhiều khi cũng không hết được ý. Người có trí tuệ và ngộ tính sẽ biết mình cần phải bước đi như thế nào.

Tham khảo thêm bài viết


LƯU Ý: Tất cả các bài viết trên trang mạng này chỉ phản ánh quan điểm cá nhân của tác giả. Không khuyến khích sự sao chép, đăng tải hoặc chia sẻ dưới bất kì hình thức nào.