Nhiều người quen hỏi tôi những câu đại ý như: con anh, con chị học ngành này, học ngành kia thì học trường nào. Tôi nói, trường nào tiện cho gia đình thì học, bản chất các trường chẳng có gì khác biệt cả, cũng đừng nhìn vào những “quảng cáo” mà đưa ra quyết định. Cần phải nghe tiếng nói khách quan chứ không phải là tiếng nói của người có quyền lợi bên trong. Cá nhân tôi cho rằng, rất hên xui may rủi khi chọn trường [và nhiều lĩnh vực khác].

Viết một chút về một vài khía cạnh cũng rất “nhân văn” nhưng cũng đầy tính “thương mại” trong nền công nghiệp giáo dục, đó là sự “công bằng” và “minh bạch”.

Thật ra, trong những xã hội tiến bộ, khi mà giáo dục ở một “đẳng cấp” cao thì những chuyện này không có gì để bàn cãi. Bối cảnh tôi đang đề cập đến là tại những nước đang [hoặc không muốn] phát triển.

Trong thời đại công nghiệp, quan hệ giữa các tổ chức giáo dục, chẳng hạn như trường đại học, học viện hay trung tâm đào tạo và người học là quan hệ mua bán dịch vụ. Người cung cấp dịch vụ phải đảm bảo rằng dịch vụ đào tạo đạt đúng cái mà xã hội và thị trường lao động đang cần, dĩ nhiên là dịch vụ đó phải đạt chất lượng tối thiểu.

Người học cũng phải biết cách sử dụng dịch vụ đó. Ở đây, việc sử dụng dịch vụ đúng cách chính là việc người học phải tuyệt đối tuân thủ quy định trong quá trình học, đảm bảo hợp tác với tổ chức giáo dục để cùng đạt chuẩn đầu ra.

Khi hai bên cùng làm tốt điều nêu trên, thì đó là sự công bằng. Vì một bên trả phí và một bên thu phí nên công bằng là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững.

Không có ai bố thí và cũng không ai xin xỏ. Công bằng là như vậy.

Ngoài ra, cần phải có cả sự công bằng trong đánh giá chất lượng giữa người học với nhau; và công bằng trong việc đánh giá chất lượng của mỗi giáo viên hoặc giảng viên. Từ sự công bằng đó dẫn tới phân chia, phân loại và thải loại, đó là cốt lõi cho sự phát triển.

Để có sự công bằng nêu trên, thì một yếu tố cần thiết đó là sự minh bạch. Quy trình đào tạo, học tập và khảo thí phải được minh bạch hóa. Khung chương trình, hệ thống giáo trình và học liệu liên quan phải được công khai, dễ dàng tiếp cận cho sinh viên và học viên.

Trình độ đội ngũ giảng dạy cũng phải công khai. Giáo viên và học viên có học vấn như thế nào? Bằng cấp do tổ chức nào cấp? Đúng chuyên ngành hay không? Đã có kinh nghiệm, thành tích chuyên môn và thực tế đến mức nào? v.v. những người đứng lớp, trước nhất phải là chuyên gia trong lĩnh vực mà họ sẽ dạy hoặc đào tạo.

Bàn sâu thì phải nói thành cả một thư viện; tuy nhiên, chỉ nhìn vào vài điểm cơ bản nêu trên, chúng ta đủ thấy rằng, thực trạng nền giáo dục hiện tại chẳng ra gì cả. Các bạn sinh viên thậm chí chẳng biết giảng viên họ học vấn thế nào. Quy trình phúc khảo bài thi không rõ ràng. Và thậm chí, mặc dù đang đào tạo theo mô hình tín chỉ mà bản chất chẳng khác gì khi xưa học theo niên chế v.v.

Không chỉ trong giáo dục, công bằng và minh bạch là những điều kiện cơ bản để một cộng đồng hoặc một xã hội phát triển. Những điều cơ bản làm chưa được thì chẳng thể làm được gì to lớn. Đó là sự thật không thể chối cãi.

Khi còn làm trong lĩnh vực xuất bản xuất bản, tôi có đi tư vấn cho một số trường và trung tâm trong việc xây dựng ban đầu. Nhiều khách hàng hỏi tôi lời khuyên chuyên môn. Thật ra, chuyện chuyên môn thì không có gì để bàn. Cứ tìm đúng chuyên gia, giao cho họ, thì mọi việc giải quyết xong.

Mấu chốt, để tổn tại và phát triển, cần phải có tư duy “công bằng” và “minh bạch”. Đó là điều kiện tiên quyết. Vì đó là giáo dục, và vì đó là dịch vụ.

Quan điểm cá nhân tôi cho rằng “công bằng” và “minh bạch” chính là nền tảng của đạo đức. Có đạo đức là có tất cả.


LƯU Ý: Tất cả các bài viết của thầy La Thành Triết chỉ phản ánh quan điểm cá nhân, không mang tính khoa học và không phục vụ mục đích thương mại. Thầy không khuyến khích sự sao chép, đăng tải hoặc chia sẻ ra cộng đồng dưới bất kì hình thức nào.