Ở một số nước [phát triển], khi sinh viên đang theo học tại một trường nào đó và muốn chuyển sang học ở một trường khác để tiếp tục hoàn tất chương trình, thì sau khi được trường khác [và cả trường đang theo học] chấp thuận, sinh viên có thể chuyển những môn (course)(*) đã học từ trường đang học sang trường kia, để được miễn học lại những môn có nội dung [tương đối] trùng nhau. Trường hợp học xong một chương trình, và tiếp tục học một chương trình khác tại một trường khác, thì cũng có thể làm tương tự.

Việc này thường diễn ra khi giữa các [nhóm] trường có thỏa thuận với nhau về việc chuyển đổi tín chỉ (credit transfer agreements) và còn phải cân nhắc rất nhiều yếu tố, ví dụ, mã số và tên môn học (course code & title), miêu tả môn học (course description), tổng số giờ học (total hours), cách thức kiểm tra (assessment weighting), nội dung thực dạy mỗi tuần (weekly topic) v.v.

Ví dụ, một sinh viên đã hoàn thành môn Business Model, 2 tín chỉ, ở trường ABC, thì sau khi sang học trường XYZ có thể được xem xét miễn giảm học môn này nếu cả 2 môn có sự tương đồng về những yếu tố mà tôi đã nêu trên.

Việc liên thông này thể hiện tính đồng bộ [và cả tính toàn cầu hóa] của hệ thống giáo dục, thể hiện một điều là kiến thức và kĩ năng thì học ở đâu cũng [định lượng] vậy thôi. Thực tế, việc chuyển đổi này tạo tính liên thông giữa các chương trình và nó cũng thể hiện rằng chương trình [giữa các trường] có sự tương đồng, cùng một chuẩn đào tạo. Cũng là một cách để quảng bá, kiểu như, trường tôi rất “xịn”, tín chỉ có thể liên thông [được chấp nhận] ở nhiều trường khác.

Về mặt quốc gia, một mục tiêu khác của việc này là không để lọt khách hàng nào. Khách hàng cứ tới nước tôi học đi, học hành thoải mái, hệ thống liên thông với nhau dễ dàng. Muốn học thế nào cũng được cả. Trường nào cũng là trường “xịn”, không cần đi nước nào khác.

Tuy nhiên, nói lý thuyết thì dễ, trong thực tế, việc chuyển đổi rất rắc rối. Đâu dễ gì các trường chịu nhả khách hàng, hoặc cho trường khác lấy mất khách hàng của mình dễ dàng. Khách hàng đâu phải muốn đi thì đi, muốn đến thì đến. Nếu đến thì cũng phải nạp thêm học phí [chứ]. Có rất nhiều rào cản cho việc quy đổi này. Cá nhân tôi cho rằng, sinh viên đã học chương trình nào thì nên học cho xong, đừng chuyển tới chuyển lui, trừ khi gặp trường hợp bất khả kháng.


Thực sự, việc cho phép chuyển đổi số tín chỉ giữa [các ngành và] các trường, trong thực tế chủ yếu mang tính kinh tế [và hình thức] nhiều hơn là tính chuyên môn.

Những thứ như tôi đã đề cập ở trên như mã số và tên môn học, miêu tả môn học, tổng số giờ học, cách thức kiểm tra, nội dung thực dạy mỗi tuần v.v. dù có giống nhau thế nào đi nữa thì chỉ cần sinh viên học với 2 giảng viên khác nhau thôi cũng đã có sự khác biệt đáng kể trong cách dạy và tiếp thu kiến thức. Cho nên, việc xét công nhận hay chuyển đổi tương tương giữa 2 môn học trong cùng một ngành học giữa 2 trường là điều gần như không thể.

Muốn cho điều này trở thành có thể, thì có một cách như sau, đứng về mặt khảo thí, đó là xây dựng và sử dụng [những] thang đo chuẩn, cả định lượng [và định tính], thống nhất trong việc đo lường kiến thức trong từng lĩnh vực.

Ví dụ đơn giản hóa như sau: với môn học Business Model, các khoa hoặc các trường dạy chuyên ngành quản trị kinh doanh đều phải dạy môn này hoặc một môn [tuy khác tên nhưng] có nội dung tương tự. Vậy thì cần có một tổ chức khảo thí độc lập, đứng ra tổ chức một kì thi chuẩn hóa để kiểm tra những kiến thức liên quan đến business model hoặc các model trong business. Sinh viên học cái gì, học thế nào, hay học với ai, ở trường nào cũng được, miễn đạt đủ điểm chuẩn của bài thi chuẩn hóa business model của tổ chức khảo thí độc lập thì xem như đã đủ kiến thức và kĩ năng cần thiết của môn học này. Kết quả (điểm thi cuối kì) đem đi đến bất kì trường nào cũng được chấp nhận, sinh viên không cần học lại.

Điều này cũng tương tự những bài thi chuẩn hóa tiếng Anh quốc tế như IELTS™, TOEFL® iBT hay PTE Academic™. Thí sinh dự thi học ở đâu, học cái gì, học thế nào, học với ai không cần biết, miễn thi đủ điểm là đạt đủ chuẩn, không cần dài dòng. Các kĩ năng thực hành tiếng (nghe – nói – đọc – viết) thì chỉ cần có đến thế thôi. Nhiều người nói rằng có thí sinh đạt IELTS™ 6.5 hay TOEFL® iBT 100 điểm mà không giao tiếp tiếng Anh được. Cái ý không giao tiếp tiếng Anh được tôi không hiểu là như thế nào? Giao tiếp kiểu gì, tiếng Anh kiểu nào? Tôi nói, dĩ nhiên cũng có thể “lọt” vài trường hợp, nhưng tổng quan, sự định lượng [và định tính] của bài thi chuẩn hóa là rất cao, chính xác hơn nhiều so với cảm nhận chủ quan [của thầy cô].

Tôi không khẳng định những thang đo [hay các bài thi chuẩn hóa] là chính xác hoàn toàn; nhưng ít nhất thì hiện nay không có bất kì một giải pháp nào có thể định lượng [và định tính] tốt hơn chúng.

Trong giáo dục và đào tạo nói chung, cần phải xây dựng những thang đo chuẩn hóa, giống như thang đo mét hay kilogram trong hệ thống đo lường quốc tế (SI). Khi nào có những thang đo vậy thì mới đảm bảo được lượng kiến thức được hàm thụ giữa các sinh viên có sự tương đồng. Chưa có thang đo chuẩn hóa [chung] sẽ con rất nhiều “lộn xộn”.

Ví dụ, 20 cm thì ở Mỹ hay ở Úc cũng là 20 cm; thì 40 điểm “business” ở Úc hay ở Mỹ cũng như nhau thôi. Chừng nào chuẩn hóa đạt đến mức như vậy thì mới có sự phát triển đột phá trong giáo dục và đào tạo nói chung. Vậy mới là thế giới “phẳng” đúng nghĩa trong giáo dục.


Có lần tôi nghe trên truyền thông, một vị hiệu trưởng nào đó phát biểu rằng muốn chương trình các trường có sự liên thông nhau, sinh viên đang học trường ở quận 4, nếu đang sống gần một trường tại Thủ Đức thì có thể học môn tương đương của trường ở Thủ Đức, sau đó chuyển kết quả môn học này sang trường mình đang theo học ở quận 4. Làm như vậy sẽ tiết kiệm chi phí, giảm tải áp lực cho cơ sở hạ tầng giao thông v.v.

Những lợi ích vừa kể trên không phải là mục tiêu của đào tạo. Tôi muốn hỏi, giảm được bao nhiêu lượt đi lại của sinh viên mà gọi là giảm tải áp lực cho cơ sở hạ tầng giao thông? Mục tiêu cốt lõi của sự liên thông [hoặc công nhận học phần giữa các trường] là để đạt đến sự chuẩn hóa kiến thức và kĩ năng, nâng cao chất lượng mặt bằng đào tạo.

Các bạn cứ thử tưởng tượng, một sinh viên đang học tại một trường, sau đó sang trường khác đăng kí một môn học nào đó và rồi học xong, chuyển điểm về trường mình đang theo học. Theo các bạn là dễ hay khó? Việc đăng kí môn học tại trường mình đang học còn khó khăn [trong tình hình hiện tại], thì đừng nói gì đến việc sang một trường [lạ khác] đăng kí môn học. Chưa nó về khía cạnh chuyên môn, chỉ nhìn vào cơ sở hạ tầng kĩ thuật quản lý dữ liệu giáo dục thôi cũng đã thấy không khả thi. Nói thì hay, xin mời làm thử.

Hơn nữa, cần gì vậy cho cực khổ, sinh viên sống ở khu vực Thủ Đức thì chọn luôn trường ở quận Thủ Đức từ đầu cho rồi chứ lý do gì phải vào học trường ở quận 4 cho xa xôi. Trường hợp sinh viên chỉ đủ năng lực học tại trường ở quận 4, thì việc chen ngang, học một môn nào đó của trường tại Thủ Đức, liệu có khả thi? Nếu sinh viên đó vẫn học được và qua môn thì sao? Vậy hai trường này chất lượng đầu vào khác, nhưng chất lượng đào tạo ngang nhau à?

Trong thời điểm hiện tai, với điều kiện cơ sở vật chất, hạn tầng kĩ thuật giáo dục hiện tại, thì truyện ở trên là chuyện rất viễn vong. Tôi nghe trên truyền thông rất nhiều phát biểu mang tính hình thức nhưng thiếu trầm trọng kiến thức chuyên môn, từ những điều cơ bản nhất.


(*) từ course hay được sinh viên gọi nhầm là môn (học kì này học mấy môn?) thực chất, trong nhiều trường hợp, phải gọi là khóa học thì chính xác hơn, nhưng thôi, sai nhiều thành đúng.