TESOL là viết tắt của cụm từ Teaching English to Speakers of Other Languages, tạm dịch là “Dạy tiếng Anh cho những người nói ngôn ngữ khác”. TESOL là một nghề – nghề dạy tiếng Anh.

Để giúp mọi người có thể học nghề và hành nghề [tương đối hợp pháp], người ta tổ chức những khóa dạy nghề TESOL và cấp chứng chỉ với nhiều tên gọi với nội dung và trình độ khác nhau như “TESOL Certificate”, “TEFL Certificate”, “ELTeach”, “TKT” hoặc “CELTA” v.v. Việc dạy và cấp chứng chỉ TESOL rất dễ dàng, không có một quy định hay chuẩn quốc tế nào cả.

Tên chứng chỉ thì khác nhau đôi chút nhưng nội dung học thường xoay quanh vài môn chính như Phương pháp giảng dạy (Methodologies), Thiết kế tài liệu giảng dạy (Material Development), Tâm lý giáo dục (Educational Psychology), Xây dựng chương trình giảng dạy (Syllabus & Curriculum Development) và Kiểm tra và đánh giá (Assessment & Evaluation).

Thời lượng các khóa học TESOL khoảng vài chục đến vài trăm giờ vừa lý thuyết vừa thực hành. Học phí dao động từ vài triệu đến vài chục triệu (VNĐ). Đăng kí học thì chắc chắn sẽ thi đậu và có chứng chỉ. Vì thời lượng ngắn, nên đa phần cũng chỉ học “lớt phớt” kiến thức bề mặt.

Có nên học chứng chỉ TESOL không? Nếu bạn chưa biết gì về giảng dạy tiếng Anh thì nên học cho biết và… để có chứng chỉ. Nếu bạn không học chuyên tiếng Anh nhưng đã đi dạy một thời gian rồi thì cũng nên học để hệ thống lại kiến thức [nếu đó là chương trình nghiêm túc].

Nói chung, chứng chỉ này, ở một mức độ nào đó, dùng để giải quyết một số vấn đề về mặt thủ tục hành chính khi “cơ quan chức năng” hỏi tới hoặc để… quảng cáo. Giáo viên ngoại quốc qua Việt Nam dạy tiếng Anh, phải có chứng chỉ này [cộng với nhiều giấy tờ khác] mới xin được giấy phép lao động [nếu đó là “Tây” nghiêm túc, còn không thì… dạy chui]. Vì không có quy chuẩn chung nên chứng chỉ TESOL có thể làm giả hoặc tìm mua trên mạng dễ dàng.

Thực tế, người phi bản ngữ (non-native English) như Việt Nam chỉ cần có khả năng tiếng Anh trung bình khá và có chút kĩ thuật về “đứng lớp” thì việc “lấy” cái chứng chỉ TESOL khá dễ dàng. Tuy nhiên, như đã nói, vấn đề nằm ở chỗ, các khóa học TESOL ngắn hạn, nếu nghiêm túc, cũng chỉ dạy được “bề nổi” chứ không hề đi sâu vào bản chất vấn đề.

Người giáo viên tiếng Anh đúng nghĩa cần phải có nền tảng sâu rộng về ngôn ngữ, phương pháp giảng dạy, khảo thí, tâm lý v.v. Những kiến thức và kĩ năng này phải được học nghiêm túc, chính quy và chuyên sâu trong các chương trình đại học và sau đại học. Có như vậy mới giúp định hướng việc học tập và giảng dạy tiếng Anh sao cho tối ưu và hiệu quả.

Chưa tính tới những yếu tố như chính sách, môi trường giáo dục v.v. có thể khẳng định việc giảng dạy tiếng Anh ở Việt Nam “rối tinh rối mù, tam sao thất bản” là bởi vì thiếu một đội ngũ giáo viên được đào tạo bài bản và chuyên sâu, đúng chuẩn.