Mấy hôm trước, trong kì nghỉ hè ngắn ngày, tôi tình cờ biết đứa cháu bà con, đã học xong lớp 12, đang chuẩn bị thi tốt nghiệp THPT quốc gia. Biết tôi có dạy học trong Sài Gòn, phụ huynh [vai chị] nói thằng con có gì muốn hỏi thì hỏi dượng.

Thằng nhỏ vừa đi học thêm về, lùa chén cơm vừa xong, liền qua ngồi nói chuyện với tôi. Nó nộp hồ sơ, nguyện vọng vào ngành kĩ thuật của một trường ở Thủ Đức.

Hỏi tôi nhiều ý, tôi trích lại vài ý thế này chia sẻ cho một số bạn.

  1. Con thấy ông hiệu trưởng trường này có “livestream” tư vấn tuyển sinh, hẹn trà sữa tư vấn với học sinh nữa đó dượng v.v.
  2. Con cũng tính nguyện vọng xét vào trường XXX ở quận 7, thấy trường này cơ sở vật chất rất “xịn”, có sân bóng, nhà thi đấu, thư viên lớn v.v.
  3. Con thấy trường đó có làm mấy cái con rô bốt, xe đua, máy bán nước ngọt v.v.
  4. Con thấy chương trình chất lượng cao sẽ học 50% bằng tiếng Anh, 50% bằng tiếng Việt.

Tôi nhớ hồi lúc học phổ thông, xong lớp 12 cũng lơ ngơ y chang thằng nhỏ, cũng nghe tư vấn, nhưng rồi bỏ qua. Chọn trường do tự mình quyết, không có ai đủ “trình”, đủ kinh nghiệm để tư vấn cho mình.

Mùa tuyển sinh tới gần, học sinh đi đâu cũng nghe tư vấn tuyển sinh. Mục tiêu của tư vấn tuyển sinh [đúng như tên gọi] là để có được càng nhiều ứng viên nộp hồ sơ vào học thì càng tốt, chứ không phải làm cho người đó hiểu sự thật [hoặc hiểu thật sự] để chọn ngành học phù hợp.

Tôi tóm tắt vài ý mà tôi chia sẻ cho đứa cháu, với tư cách làm một người bà con xa, đã trải qua cái gì thì nói lại như vậy, thực tế.

  • Tư vấn tuyển sinh là trách nhiệm của đội ngũ [chuyên] tư vấn, có chuyên môn, có kinh nghiệm [sâu rộng]. Ông hiệu trưởng kia ”làm màu” là chính. Vài tiếng online, vài buổi chém gió thì có ý nghĩa gì?
  • Nhà thi đấu, sân bóng, cùng lắm là cho sinh viên học vài môn thể dục. Sài Gòn ”tấc đất, tấc vàng”, trường nào dư đất mà xây cho sinh viên chơi miễn phí. Cho miễn phí thì ở đâu ra để chơi cho đủ. Bóng đá, bóng rổ, cầu lông v.v. muốn chơi môn nào thì bỏ tiền thuê lại hoặc ra ngoài thuê.
  • Cơ sở vật chất ”hiện đại” là hiện đại thế nào, và quan trọng là mình được sử dụng đến mức nào. Tôi ví dụ, học ngành ô tô, thì xưởng thực hành phải có 9-10 chiếc ô tô đủ loại để thực hành cho sướng tay, muốn vào ”táy máy” lúc nào cũng được. Nhiều khi nhà xưởng thì ”to bự”, nhưng chỉ có môt chiếc xe cũ, giờ thực hành, mỗi đứa được rờ vài cái thì trải nghiệm được bao nhiêu?
  • Làm ra mấy con rô bốt, xe đua, máy bán nước ngọt v.v. là chuyện hiển nhiên của sinh viên trường kĩ thuật. Nếu không làm được thì mới lạ, chứ làm được thì có gì ngạc nhiên. Những thứ này là để làm hình ảnh cho trường.
  • Các ngành kĩ thuật – công nghệ thì thuật ngữ bằng tiếng Anh là chuyện bắt buộc, dù học chương trình nào thì cũng phải dùng tiếng Anh là chính, học bằng tiếng Việt thì ”vứt”. Con số 50% học bằng tiếng Anh, 50% học bằng tiếng Việt ghi trên tờ quảng cáo là con số ước chừng, ghi ra để dễ hình dung. Thực tế lớp học không bao giờ không giống vậy.

Tất cả những thứ mà học sinh nghe được từ các trường, nghe là nghe để đó. Tôi nói thằng nhóc, điều quan trọng nhất là con sẽ được học với những thầy cô nào, chương trình, sách vở, trang thiết bị máy móc ra sao và mình được được phép sử dụng tới mức nào v.v. Đúng lý ra, tất cả những thông tin này phải được công bố chính thức và cập nhật thường xuyên trên cổng thông tin của nhà trường. Cái đó mới chính là những thông tin [tối thiểu] cần phải được biết, chứ không phải những thông tin râu ria ngoài lề nào khác. Rất tiếc là hiện tại điều này rất khó thực hiện.

Cuối cùng, tôi dặn, con cố gắng tập trung vài hôm nữa, thi tuyển thật tốt, vào Sài Gòn, có chỗ học rồi tính tiếp. Những chuyện còn lại, thì hiện tại không cần phải nghĩ nhiều làm gì cho mệt đầu.


Về chuyện tư vấn, tôi đã nói nhiều lần, nay nhắc lại vài ý ngắn như sau:

Muốn tư vấn cho một ai đó về bất kì vấn đề gì thì cần tối thiểu 2 yếu tố.

Thứ nhất, người tư vấn phải có kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm [sâu rộng] về lĩnh vực sẽ tư vấn. Ví dụ, tư vấn cho ai đó đang có ý định học ngành ô tô thì người tư vấn ít nhất cũng phải là kĩ sư ô tô [thành đạt], có kinh nghiệm [và mối quan hệ sâu rộng] trong lĩnh vực này [thậm chí là ở nhiều vai trò khác nhau] và am hiểu thực tế thị trường này. Một ông xuất thân học kỹ thuật thì biết cái gì mà đi hướng nghiệp cho học sinh sắp học ngành ngôn ngữ.

Thứ hai, người tư vấn phải có am hiểu về người [học sinh] đang cần được tư vấn. Phải hiểu rõ người học sinh này có điều kiện gia đình thế nào, khả năng học tập, năng khiếu và tố chất ra sao thì mới có thể nói chuyện tiếp được. Tôi thấy rất nực cười, khi giữa sân trường, một em học sinh đặt câu hỏi, xong ”chuyên gia tư vấn” ngồi trên kia trả lời như đúng rồi. Mình không biết mình là ai, và mình cũng không biết người kia thế nào thì làm sao mà tư vấn, hướng nghiệp.

Tôi nghe nói ở Hoa Kì có một quy định khá hay, đó là không đươc tự tiện giúp đỡ người bệnh. Khi gặp một người ngất hoặc đột nhiên phát bệnh, nếu bạn không phải nhân viên cứu hộ hoặc y tế chuyên nghiệp, thì tuyệt đối không được đỡ họ dậy bởi làm vậy có thể khiến tình hình trở nên trầm trọng hơn. Chuyện này liên quan đến sinh mạng. Cách tốt nhất là gọi ngay cho cứu hô 911. Đối với việc tư vấn tuyển sinh [hay hướng nghiệp, chọn ngành, chọn trường] tôi nghĩ cũng nên như thế. Nên có quy định rõ ràng, quản lý chặt chẽ, người nào đủ tiêu chuẩn thì mới được làm, vì đây là chuyện hệ trong của đời người. Không thể làm tùy tiện. Thời giờ rất loan thông tin, lên mạng gặp chuyên gia, bước ra cửa cũng gặp chuyên gia, ra đường đạp trúng chuyên gia, thứ gì cũng tư vấn được.

Tất cả những hoạt động tư vấn tuyển sinh đều không có tác dụng gì đáng kể. Về bản chất, thì nói giống như hoat động truyền thông của doanh nghiệp. Có người cần nghe để an tâm, và cũng có người cần nói cho có việc để làm.

Trong cuộc đời, người nào may mắn thì gặp được ”minh sư” chỉ lối đưa đường, rồi tự thân phải nỗ lực, và nếu gặp thời thì sự nghiệp sẽ tốt, cuộc sống sẽ ổn. Chỉ có vậy thôi.


Tham khảo bài viết