#113 – “CÀY TỪ VỰNG” CHO ĐÚNG

Nói một cách “văn vẻ” thì chúng ta có cụm “ocean of verbs“, nghĩa là có cả một “đại dương động từ”, để học và học cả đời cũng không hết. Trong bất kì ngôn ngữ nào cũng vậy, từ vựng là “mênh mông”, và sự kết hợp của chúng là [gần như] vô cùng tận.

Lượng từ vựng ảnh hưởng rất lớn [và trực tiếp] đến khả năng [và kĩ năng] ngôn ngữ của mỗi người. Nó còn ảnh hưởng rất mạnh lên kĩ năng giao tiếp và kĩ năng tư duy của mỗi cá nhân. [Cho nên, người ta cho trẻ con học tiếng Anh sớm để thông minh hơn. Nói như vậy, xét ở khía cạnh từ vựng cũng có cái lý, nhưng còn phải có nhiều yếu tố khác. Học “lỏm bỏm” không đủ và không đúng bản chất thì học sớm 5 năm cũng vậy thôi.]

Quay trở lại vấn đề từ vựng, thật sự, ở một chừng mực nào đó, không cùng đẳng cấp về từ vựng thì rất khó thảo luận hay trao đổi và làm việc. Trong thi cử, để đạt kết quả tốt trong những bài thi tiếng Anh chuẩn hóa thuần ngôn ngữ như IELTS™, TOEFL® iBT hay PTE Academic™ thì việc biết, nắm vững và sử dụng nhuần nhuyễn từ vựng là chìa khóa để đạt điểm tốt. Nắm từ vựng là nắm lợi thế rất lớn, vì vậy mới có chuyện là phải “cày từ vựng”. [Trong những bài thi khác như SAT® và ACT® hay GRE® và GMAT™ thì từ vựng cũng đóng vai trò then chốt.]

Vấn đề là “cày từ vựng” thế nào cho đúng? Điều này, phải tùy hoàn cảnh. Riêng trong các bài thi tiếng Anh chuẩn hóa như IELTS™, TOEFL® iBT hay PTE Academic™ thì tôi muốn nói ý như sau:

Ví dụ, tiếng Anh có động từ “adjust“, từ này có nghĩa là “to change something slightly, especially to make it more correct, effective, or suitable”. Trong Khung tham chiếu Trình độ Ngôn ngữ chung của Châu Âu (CEFR), động từ “adjust” ở mức độ B2 (cao trung cấp), tạm quy ra ở mức IELTS™ tối thiểu 6.0. Từ này có thể sử dụng trong rất nhiều chủ đề và lĩnh vực. Hễ chúng ta muốn diễn tả ý “thay đổi nhỏ cái gì để tốt hơn” thì đều có thể sử dụng động từ “adjust“, ví dụ:

  • adjust a policy (điều chỉnh chính sách)
  • adjust a attitude (điều chỉnh thái độ)
  • adjust the colours (điều chỉnh màu sắc)
  • adjust the software (điều chỉnh phần mềm)

Nói chung, theo cá nhân tôi đánh giá, đa phần động từ trong khung CEFR đều có khả năng được sử dụng rộng rãi. Người học thông thường cần phải nắm được những từ này để có tiếp nhận và tạo ra một thứ ngôn tiếng Anh tốt và chuẩn. Trong các bài thi chuẩn hóa tiếng Anh, vốn từ này là đủ mang lại cho thí sinh mức điểm tốt.

Vấn đề nảy sinh, tiếng Anh có nhiều động từ trên cùng một trường nghĩa. Cùng trường nghĩa với “adjust” là các động từ sau: “tweak“, “optimise“, “customise” và thậm chí là cụm “[to be] tailored“. Những từ này đều thuộc trường nghĩa là “điều chỉnh”, cụ thể:

  • tweak ~ to change something slightly , especially in order to make it more correct, effect, or suitable
  • optimise ~ to make something as good as possible
  • customise ~ to make or change something according to the buyer’s or user’s needs
  • [to be] talored ~ made or change especially to be suitable for a particular situation or purpose

Dùng cụm từ “tweak a policy” hay “optimise a policy” cũng có thể chấp nhận, nhưng đó là cách nói khó và không phổ biến; chỉ thích hợp dùng trong một số ngữ cảnh đặc thù. Thông thường, dùng “tweak” và “optimise” với “software“, “program” hay “method” thì phù hợp hơn.

Tra cứu trong ngữ liệu (hơn 3 triệu từ) thì thấy rất rõ điều này. Tính sơ bộ, những động từ “tweak“, “optimize” và “customise” (cả “customize“) xuất hiện lần lượt 3 lần, 6 lần và 9 lần. (Lưu ý: những dạng thức khác như thêm -s/-es hay -ing xuất hiện không đáng kể)

cụm “[to be] tailored” xuất hiện tất cả 17 lần

và động từ “adjust” xuất hiện trên 200 lần.

Với động từ “adjust“, trong phần thi nói hoặc viết IELTS™, thí sinh có thể diễn đạt gần như mọi ý tưởng liên quan tới “thay đổi” hay “điều chỉnh” [như ví dụ ở trên]; trong khi, đó sử dụng từ “tweak” và “optimise” thì phải cân nhắc nhiều và không có nhiều ngữ cảnh để sử dụng.

Một số học viên, khi học được đâu đó những động từ như “tweak” hay “optimise” nhiều lúc rất mừng, nhưng thực chất, những cái này chẳng giúp gì nhiều, trừ phi bạn đang học tập hoặc làm việc liên quan tới kĩ thuật hay máy móc.

Cá nhân tôi cho rằng, đối với học viên tiếng Anh tổng quát hoặc có định hướng học thuật, thì việc nắm vững và hiểu ngọn nguồn những động từ như “adjust” quan trọng hơn. Nền tảng vững thì mới có thể tiến xa được.

Các bài thi chuẩn hóa không đi vào chi tiết ngôn ngữ và việc không biết các từ không chuẩn hóa như nêu trên không ảnh hưởng gì đến việc làm bài thi. Điều này tôi nói rất nhiều lần trong các bài viết.

Trong thời gian ôn tập hạn chế, thí sinh phải học đúng cái cần học, biết cái gì cần học trước, cái gì chưa cần học. “Cày từ vựng” thì phải hiểu bản chất, để “cày” cho đúng cái cần cày, và “cày” đúng cách. Tôi hay nói đùa với các học viên rằng, tôi chỉ cái nào, thì các bạn hãy học cái đó trước. Không có gì để bàn cãi.

Quay lại cụm từ “ocean of verbs” tôi nói ở đầu bày; thay vì nói một cách giàu hình ảnh văn chương như vậy, tôi thích thay thế bằng cụm “a large number of verbs” cho đơn giản.

Tham khảo một số bài viết

và sách Từ vựng Anh ngữ Ứng dụng© .