Khi bị bệnh nặng, chúng ta tìm ai để chữa? Viết như thế này thì có được không?

Tôi tình cờ thấy cụm từ này: “utmost efforts to treat him by foreign professors and doctors.” (Đã có sự chỉnh sửa cho phù hợp.)

Dựa vào từ điển Cambridge 4th để tra cứu thì tôi có chút “phân tích” như sau:

[1] “effort” là “nỗ lực” và “utmost” định nghĩa là “used to emphasize how important or serious something is”, tạm dịch “utmost efforts” là “những nỗ lực rất lớn”.

[2] “professor” là ” teacher of the highest rank in a department of a British university, or a teacher of high rank in an American university or college”, tạm dịch: “giáo sư” hay “người dạy ở hàng cấp cao nhất ở trường đại học”.

[3] “doctor” là “a person with medical degree shose job is to treat people who are ill or hurt”, tạm dịch: “bác sĩ”.

[4] “foreign” là “belonging or connected to a country that is not your own”, tạm dịch: “nước ngoài”.

Rõ ràng, khi bị bệnh thì phải “treat” (điều trị) với “utmost nỗ lực” là đúng rồi; nhưng vấn đề là cần phải tìm đúng đội ngũ chuyên gia y tế hoặc bác sĩ, “medical expert”, “medical specialist” “health professional”, “doctor” hay ít nhất cũng là “general practitioner”, có chuyên môn “hàng đầu” (leading) thì mới mong có hi vọng qua khỏi, chứ tìm tới “professors”, đa phần hành nghề dạy học, chỉ tay nồi phán, nói lý thuyết, tư vấn, hoặc cố vấn thì cũng “tàm tạm” được chứ chắc gì đã có chuyên môn sâu và thường xuyên chữa trị thực tế. (Và giáo sư đúng nghĩa thì phải gắn với trường đại học, nghiên cứu và giảng dạy, không mấy ai trực tiếp chữa bệnh hoặc làm những chuyện ngoài chuyên môn.)

Chưa kể, dùng tính từ “foreign” thì càng không thể hiện được khả năng hay trình độ của “professors” và “doctors”. “Nước ngoài” thì chắc gì là tốt, có gì đảm bảo điều đó? Đây là kiểu viết thông thường thể hiện tư duy “sính ngoại” (xenocentrism) của những nước Á đông kém phât triển và tự ti.

Để diễn đạt phù hợp hơn, thì phải thay “foreign” bằng tính từ “leading” (hàng đầu) hoặc ít nhất cũng nên là những tính từ mang ý nghĩa tương tự.

Tạm viết ngắn gọn, đơn giản câu gốc ở trên lại như sau: “utmost efforts to treat him by leading doctors”. Thế thôi. Đứng ở góc độ ngôn ngữ đơn thuần, thì phải như vậy. Trong văn viết chuẩn mực, sự “song song” (parallel) và/hoặc sự “đồng nhất” (homogeneity) là những yếu tố rất quan trọng.

Rất nhiều văn bản viết đơn thuần là để thể hiện một điều gì đó theo dụng ý của tác giả. Chính lý do này dẫn đến nhiều “méo mó” thậm chí sai lệch về mặt ngôn từ và ngữ nghĩa, thậm chí có thể vô tình [hoặc cố tình] tác động làm sai lệch tư duy của người đọc.

Việc dùng từ trong ngôn ngữ, cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt, đặc biệt là trong những lĩnh vực nghề nghiệp và danh xưng trang trọng, tôi cũng từng đề cập trong các bài viết trước đây. Các bạn có thể tham khảo trong các bài viết sau:

(*) Có rất nhiều cách thức tiếp cận đối với việc chữa bệnh. Tùy vào bệnh cấp tính hay mạn tính, biểu hay lý, nên chữa hay không nên chữa, dùng thuốc hay không dùng thuốc, và nhiều yếu tố khác về mà lựa chọn phương pháp điều trị theo Tây y hay Đông y. Trong khi Tây y gọi là bệnh, Đông y xem là sự mất quân bình của cơ thể. Bài viết trên chỉ là viết “vui” về ngôn ngữ, không thể hiện quan điểm của tác giả về y học. Bản thân tôi cũng cũng học và có bằng y sỹ Y học cổ truyền.