Tuần rồi, khi đi trình bày tại một hội thảo về giảng dạy tiếng Anh(*), tôi có ghé ngang gian hàng của vài nhà xuất bản. Đối với các bạn chưa rõ, tôi giải thích một chút về các loại sách [dạy và học tiếng Anh]. Có vài loại chính như sau:

  • sách tham khảo (reference book)
  • sách giáo trình (coursebook)
  • sách giáo khoa (textbook)

Sách tham khảo (thỉnh thoảng còn gọi là sách công cụ) thông thường dùng để tra cứu về một chủ đề cụ thể. Ví dụ như học viên không biết nghĩa của từ [chuyên ngành] thì dùng từ điển [chuyên ngành] để tra cứu. Từ điển hay bách khoa toàn thư là những dạng phổ biến của sách tham khảo. Bách khoa toàn thư Wikipedia hay Encyclopedia Britannica là những cơ sở dữ liệu khổng lồ giúp cho việc tham khảo bây giờ trở nên rất dễ dàng. Ngoài ra, nhiều dịch vụ khác cũng rất hữu ích, chẳng hạn như trang wikiHow, giúp tra cứu được cả một phương pháp, kĩ thuật hoặc quy trình.

Hình tôi chụp ở trên là một số từ điển và từ điển bỏ túi (pocket) dành cho học viên tiếng Anh khá phổ biến tại các nhà sách ngoại văn. Những quyển sách công cụ này có thể được dùng để tra cứu trong các khóa học.

Sách giáo trình là loại sách được thiết kế dành riêng cho một khóa học kiến thức và kĩ năng nhất định. Trong các khóa học ngôn ngữ nói chung, ví dụ như tiếng Anh, giáo trình cần phải được sử dụng dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Vì bản chất của giáo trình nằm ở chỗ “thiết kế riêng cho từng khóa học” cho nên dùng một giáo trình “đại trà” trên thị trường để dạy chung cho nhiều khóa học là sai về mặt phương pháp, và học viên cũng rất khó sử dụng giáo trình nếu không có sự hướng dẫn.

Giáo trình phải được thiết kế riêng cho những mục tiêu học tập, người dạy, học viên và hoàn cảnh học tập cụ thể v.v. Trong nền giáo dục đậm chất công nghiệp hiện nay, chúng ta hay hiểu sai bản chất của giáo trình, dẫn tới nhiều sai lầm khác.

Hiện nay, một số quyển giáo trình còn đóng dấu “self-study” (tự học) lên. Cá nhân tôi cho rằng, việc làm này chỉ vì mục đích kinh doanh chứ hoàn toàn không có ý nghĩa hay giá trị thực tế gì cả. [Về việc tự học, tôi cũng đã từng gián tiếp đề cập trong một số bài viết, các bạn có thể tìm với từ khóa “tự học” ở ô tìm kiếm. Bài viết sau của tôi là về vấn đề “tự học”.]

Bản chất vấn đề nằm ở chỗ, căn cứ vào tình hình thực tế, chúng ta cần một khung chương trình chung thống nhất cùng với những mục tiêu đào tạo cụ thể. Dựa vào đó, và tùy vào từng nhóm học viên và điều kiện học tập nhất định, mỗi giáo viên phải tự xây dựng giáo trình, bài giảng riêng, cùng với phương pháp giảng dạy. 

Cho nên, [1] giáo viên, [2] phương pháp và [3] giáo trình là ba thứ không thể tách rời. Không thể có chuyện đào tạo hàng loạt “ai cũng có thể trở thành thầy/cô”, không thể có một phương pháp “đại chúng”, và càng không thể có một bộ giáo trình “đại chúng” hay một bài giảng “đại chúng”.

Sách giáo khoa là sách viết về một chủ đề khoa học nhất định, ví dụ như cuốn Principles of Economics (N. Gregory Mankiw). Sách giáo khoa có thể được sử dụng độc lập cho mục đích nâng cao kiến thức thuần túy; dùng kèm hoặc thậm chí làm giáo trình chính (nếu giáo viên chưa đủ tầm để soạn ra bài giảng riêng) trong các khóa học. Nếu muốn tìm hiểu, bất cứ ai vẫn có thể tìm đọc và học được ít nhiều trong những quyển sách giáo khoa.

Trong lĩnh vực giảng dạy tiếng Anh thì chỉ có sách giáo khoa về ngôn ngữ [học] tiếng Anh, về phương pháp giảng dạy hoặc một số khía cạnh chuyên sâu chứ không có sách giáo khoa về thực hành tiếng Anh. Trong một số chương trình đào tạo sau đại học, người ta có thể dùng một quyển sách giáo khoa [tốt] để xây dựng đề cương bài giảng, và thậm chí là xây dựng giáo trình.

Những giải thích của tôi có thể phần nào giúp các bạn học viên hiểu sơ lược công dụng của một vài loại sách. Thực sự, ngành công nghiệp xuất bản ngày nay đã tạo ra một “đống hổ lốn” sách vở, đưa người dạy và người học vào ma trận.

Mấu chốt của sự học nằm ở sự “minh định”, hiểu rõ bản thân mình trước rồi mới nói đến chuyện học. Kiến thức thực sự cũng không nằm trên trang sách. Và cũng nên nhớ một lời khuyên cổ xưa, đó là “Kinh thư vạn quyển không bằng minh sư chỉ điểm”.

Tham khảo một số bài viết

(*) Các hội thảo chuyên ngành chỉ là nơi để chia sẻ thông tin khái quát, tiếp cận xu hướng mới và mang tính kết nối là chính. Các bí quyết, kĩ thuật hay công nghệ có giá trị [thương mại] hầu như không được công bố, dù là trong các hội thảo, tạp chí hoặc sách giáo khoa.


LƯU Ý: Tất cả các bài viết của thầy La Thành Triết chỉ phản ánh quan điểm cá nhân, không mang tính khoa học và không phục vụ mục đích thương mại. Thầy không khuyến khích sự sao chép, đăng tải hoặc chia sẻ ra cộng đồng dưới bất kì hình thức nào.